7 SORU 7 YANIT | Aşıdan kaçanların sayısı yüksek... Zorunlu hale gelebilir mi?

7 SORU 7 YANIT | Aşıdan kaçanların sayısı yüksek... Zorunlu hale gelebilir mi?

Bir yanda aşı olmayı dört gözle bekleyen milyonlar, öteki yanda sırası geldiği halde buluşma dahi almayanlar... Aşı ikna timleri bu ikinci grubu aşı olmaya yönlendirmek için ellerinden geleni…

Sıhhat Bakanı Dr. Fahrettin Koca'nın ilk defa 15 Nisan tarihinde Hürriyet'te yayımlanan görüşmesinde duyurduğu aşı ikna timleri, Türkiye'nin bir hayli yerinde çalışmalarına başladı. Aşı hakkı olup sırası gelen ama aşı yaptırmayan yurttaşların konutlarına gidip bu mevzuda önerilerde bulunan aşı ikna timleri, konut konut dolaşıp yurttaşlara neden aşı olmadıklarını soruyor, aşının gözeticiliği ve ehemmiyeti hakkında bilgi veriyor.

Cemiyet genelinde aşılanmış bireylerin rakamının oranının artırılmasını kasteden bu çalışma ilk olarak ilçelerde başlatıldı ve yavaş yavaş ülke geneline dağılıyor. Proje, İngiliz The Guardian gazetesinin manşetinde de yer aldı.

Bakan Koca 65 yaş üstünde aşı olanların oranının daha evvel yüzde 76,4 olduğunu, başka bir deyişle yüzde 23,6’sının sırası geldiği halde aşısını yaptırmadığını bildirmişti. Koca, 28 Nisan'da yaptığı açıklamada ise aşı ikna timlerinin tesiriyle oranın çoğaldığını söyledi: “Her geçen gün biz yurttaşımıza erişmeye çalışıyoruz. Yüzde 76’lardaydı öğreniyorsunuz, şimdi yüzde 83’e çıktı."

7 SORU 7 YANIT | Aşıdan kaçanların sayısı yüksek... Zorunlu hale gelebilir mi

Peki aşı karşıtlığının esasında ne uyuyor?Aşı ikna timleri aşılanma oranlarına nasıl tesir edecek?İkna etkenin yanında aşı yaptırmak istemeyenlere yaptırım uygulanabilir mi?Devletler pandemi yarıyıllarında aşıyı lüzumlu hale getirebilir mi? Yoksa tüzüğe ters mi?

Uslardaki bu sualleri dünyaca şöhretli Türk bilim insanı İmmünoloji Profesörü Dr. Derya Unutmaz, Tıbbi Mikrobiyoloji ve Medikal Biyoteknoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Tanıl Kocagöz ve Avukat Bilal Çelik'e yönelttik. İşte mevzunun uzmanlarından hurriyet.com.tr okurlarına özel açıklamalar...

Türkiye’de aşı tereddütlüğü yaşayan ve olmak istemeyen şahıs rakamı fazla. Bu tereddütlüğün hatta karşıtlığın sebebi nedir?

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Gerçeğinde burada aşıya güvenmeyenlerle ve aşı karşıtlarını ayırmak gerekli. Aşı karşıtları gerçekten militan gibi aşı karşıtlığı yapıyorlar. Aşılar hakkında hiç doğru olmayan dezenformasyon rivayetleri yayıyorlar. Aşılara karşı bir tavır içindeler. Öteki taraftan aşıya güvenmeyen insanlar var. Bunlar gerçeğinde haklı nedenlerden, ilk kez ortaya çıkan bir virüse karşı ilk kez bir aşı yapılacak. Bunun için de muhakkak bir güven gerekiyor.

Gerçeğinde bu nedeni de insanların bu mevzuda yeterince aydınlatılmaması. Ne Yazık Ki bazı mevzularda yosunu yaratılmaya çalışılıyor, gerçek bilgiler paylaşılmıyor. Hatta bazı doktorlar mesela "BioNTech aşısını alerjisi olan şahıslar, kanser hastası olanlar yaptırmasın" diyorlar. Ancak bunlar hiçbir biçimde bir bilgiye dayalı teklifler değil.

Bu aşıları alerjisi olanlar da olabiliyor, hamileler de, kanser hastası olanlar da yaptırabiliyorlar. Bunu nasıl öğreniyoruz? Zira şu anda dünyada 1 milyar doza yakın aşı yapıldı. Bu da aşıların rastgele bir kasveti olmadığına dair rakamsız bilgiyi ortaya koyuyor. Güvensizlik yaşayan bireylere bunları çok net bir biçimde anlatmak gerekiyor. Ancak aşı karşıtları için yapacak bir şey yok.

Prof. Dr. Tanıl Kocagöz: Aşı tereddütlüğü veya karşıtlığının en büyük sebebi bilimsel hiçbir esası olmayan rivayetler ve bireylerin bunlarda mana aramaksızın inanması. Biz bunu yalnızca Covid-19 aşıları için görmedik. Benim 36 senelik doktorluk hayatım süresince çocukluk çağında yapılan aşılar için dahi bu rivayetler devamlı ortalıkta gezmekte.

Aşıların kısırlık yaptığı, jenerasyonumuzu kurutmak için kullanıldığı, bize yonga takıp uzaktan tavırlarımızı hakimiyet etmeyi kastettiği gibi akla hayale gelmesi çok güç safsatalar geziyor ortalıkta. Bilim insanları için çok gülünç olarak idrak edilen bu rivayetlere inanan yurttaşlarımız ne yazık ki olabiliyor.

Aşı karşıtlığının ikinci sebebi altta uyuyan psikolojik bir güdü de olabilmekte. Bir Hayli insanda iğne olmaya karşı ehemmiyetli bir fobi bulunabilmekte. Ayrıca yeniden aşı yan tesirlerine dair bazı mübalağalı ve gerçek dışı haberler de bu cins duyarlı insanların korkularını derinleştirmekte.

Aşı olmak istemeyenler için aşı ikna timleri heyetti. Böyle bir uygulama aşı oranlarına nasıl tesir eder?

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Böyle bir uygulamaya şu an lüzum var mı öğrenemiyorum. Zira şu an için milyonlarca aşı olmak isteyen insan var ama yeterince aşı yok. Bence bu ikna takımı, bir sonraki aşamada yapılabilecek bir şey. Aşı ikna takımlarıyla çok fazla süre kaybetmek yerine aşılama popülasyonunu çoğaldırmak gerekli. Aşılamada yaş hududunu eksiltmek gerekli.

Ülkemizde 16 yaşın üzerindeki herkesin istediği zaman aşı olabilecek vaziyete gelmesi gerekli. Ondan sonra şayet yeniden aşı olmaya güvenmeyenler çıkarsa o zaman ikna kampanyaları başlatmak gerekiyor. Şu an için fazla bir lüzum olduğunu düşünmüyorum. Bir de ne kadar çok şahıs aşı olursa o kadar çok güven de çoğalacaktır. Zira bazı insanlar bekleyip görmek istiyorlar. Komşusu ya da rastgele bir yakını aşı olmuş ve kasvet yaşamamış bireylerde güven de çoğalıyor.

Prof. Dr. Tanıl Kocagöz: Aşı karşıtlığı olan şahıslar zati sıhhat kuruluşlarından uzak durmaktalar. Bu bireylere aşı, dolaşıcı takımlar ile konutlarında yapılabilir. Tabii aşı olmamış bireyin evine gitmek yeterli değildir; reel olan o bireyin aşı mevzusunda ikna edilmesi zorunluluğu. Bu dolaşıcı aşı takımlarına bu mevzuda eğitim verilmesinin aşı oranlarının artırılmasında rol oynayabileceği kanısındayım.

7 SORU 7 YANIT | Aşıdan kaçanların sayısı yüksek... Zorunlu hale gelebilir mi

Aşı olmayanları ikna etmek mi, yoksa aşı bekleyenleri süratlice aşılamak mı? Öte yandan herkesin ikna olması cemiyetsel bağışıklık açısından ehemmiyetli. Bu mevzu nasıl açıklanabilir?

Prof. Dr. Tanıl Kocagöz: Salgını durdurabilmek için maksat, cemiyetteki fertlerin en az yüzde 70’inin aşılanması. Natürel olarak bu yüzde 70 içerisine aşı olmadan kendiliğinden hastalığı geçirip bağışıklık kazananları da katabilirsiniz. Bu sebeple ne kadar çok şahsı en süratli aşılayabilirseniz salgını o kadar acele durdurabilirsiniz.

Sanırım şu anda aşı yapmada sürat kısıtlılığı aşının yeterince süratli tedarik edilememesinden kaynaklanıyor. Sıhhat Bakanlığı bilgilerine göre Türkiye’de günde 1 milyon şahsı aşılayacak iş eforu kapasitesi var. Türkiye’nin yüzde 70’ini başka bir deyişle 56 milyon şahsı aşılamak gerçeğinde iki ay sürer. Başka Bir Deyişle aşı varsa her isteyeni süratle aşılamak daha doğru bir yaklaşım.

Tabii Covid-19’un özellikle yaşlılar ve altta uyuyan bağışıklık sistemini zayıflatan hastalığı bulunan bireylerde daha ölümcül izlediğini bildiğimiz için bu bireylerin aşı mevzusunda ikna edilmeleri ehemmiyetli. Bir de hocalar, fabrikada çalışanlar gibi işi gereği çok şahıs ile temasta bulunan bireylerin de cemiyeti gözetmek açısından aşı olmaları çok ehemmiyetli.

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Şu anda aşı olmak isteyenlere odaklanılması gerektiğini düşünüyorum. Cemiyetsel bağışıklık için cemiyetin yüzde 100’namı aşılamanız gerekmiyor. Şu anda aşıdan aşıya değişse de cemiyetin yüzde 60-70’ini aşıladığınız zaman bu cemiyetsel bağışıklığa erişiyorsunuz. Virüs tamamen bitmemiş oluyor ama çok kısıtlı bir kesimde kalıyor.

Zati aşı olmayanların kimileri de bir vakit sonra korona olup ve lüzumlu aşılanmış olacaklar. 

Aşı karşıtlarını ikna etkenin yanı gizeme muhakkak yaptırımlar uygulanması aşılanma oranını artırabilir mi?

Prof. Dr. Tanıl Kocagöz: Öncelikli maksat devletin aşı olmak isteyen herkesin aşılanmasını sağlamak olmalıdır. Bu bitirildikten sonra salgın hala devam ediyorsa bu vaziyette aşı olmamış bireylerin hastalığı başkalarına taşımamaları için lokantalar, sinema, tiyatro, konser salonları gibi kalabalık yerlere girmeleri, toplu taşıma taşıtlarına binmelerinin yasaklanması gibi bazı yaptırımlar uygulanabilir.

Her ferdin aşı olmama hakkı vardır ama ölümcül olabilecek bir hastalığı başkalarına bulaştırma hakkı yoktur.

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Evet, bazı yaptırımlar aşı oranını artırabilir. Aşıları lüzumlu yapmak külfetli bir gidişat olur. Herkese aşı olma koşulu koymak demokratik koşullar altında pek muhtemel değil. Ama misalin Amerika Birleşik Devletleri’de bir hayli üniversite aşı olmayan talebeleri bu sene mektebe kabul etmeyecek. Mektebe devam etmek istiyorsanız aşı olmak zorundasınız.

Üniversitelerin yanı gizeme bazı firmalar, enstitüler, sağlık kurumular aşı olmayan ve daha evvel Covid-19 geçirmemiş olanları başka bir deyişle bağışıklığı olmayanları bir vakit sonra kabul etmeyebilir. Buna da hakları var. Zira o şahıslar risk yaratıyorlar, başkalarının sıhhatine hasar veriyorlar. Nasıl ki kapalı alanlarda sigara içmek yasaksa bu da böyle bir yasak olabilir. Bu stil yaptırımlar aşı olma oranını artıracaktır.

Aşı olmak istemeyenlerin fikrini değiştirmek için devlet 'ikna takımı’nin yanı gizeme başka neler yapabilir?

Prof. Dr. Tanıl Kocagöz: Cemiyetin genel olarak eğitim seviyesinin yükseltilmesi aşı karşıtlığını seneler içinde çözecek esas unsurdur. İlköğretimden başlamak üzere bulaşıcı hastalıkların sebepleri ve korunma yolları daha faal bir biçimde ders programlarında yer almalı. Medyaya da burada çok ehemmiyetli vazife düşüyor. İnsanları aşıdan ürkütecek haberlerin doğruluğunun çok iyi incelenmesi, yanlış bilgiler kapsayan haberlerin doğrusunu anlatan haberlerin yapılması gerekmekte.

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Burada çok ehemmiyetli bir mevzu var: Saydam olmak gerekli, insanlara reelleri anlatmak gerekli. Bazı şeyleri mübalağa etmemek gerekiyor. Dünyadan misaller vererek anlatmak daha tesirli olacaktır. Önümüzde çok ehemmiyetli, kritik misaller var; İsrail, İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri ülkeleri aşı ile nasıl insan yaşamının kurtarıldığını bizlere gösteriyor. Aşıların tehlikelerinin milyonda bir kadar çok düşük oranlarda olduğunu anlatarak ve dünyadan bilgilere direnerek, misaller vererek iknalar yapılabilir.

7 SORU 7 YANIT | Aşıdan kaçanların sayısı yüksek... Zorunlu hale gelebilir mi

Mümkün bir aşı gerekliliği Tüzük’ya ters mi? Pandemi yarıyıllarında devletler aşıyı lüzumlu hale getirebilir mi?

Avukat Bilal Çelik: Tüzüğümüzün 17'nci maddesinde "Herkesin hayata, parasal ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir" demekle beraber madde devamında; "Tıbbi lüzumluluklar ve yasada yazılı haller dışında, bireyin beden bütünlüğünü değilemez; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz" biçiminde karar getirilmiştir. Başka Bir Deyişle tüzüğümüzde tıbbi lüzumluluk vaziyetlerinde ve yasada yazılı olan hallerde lüzumlu aşı uygulaması getirilebileceği belirtilmiştir.

Tüzükte belirtilen tıbbi lüzumluluk halinde başka bir ölçüt olan miktarlılık prensibi ile beraber değerlendirme yapılmasıdır. Miktarlılık prensibi dikkate alındığında kamu bereketi ve şahıs hakları, hürriyeti bir arada değerlendirilerek kanı getirilecektir. Aşı yapılmamasının kamuyu riske atması aranan bir koşul olacaktır. Müdahalenin kapsamı, zaruriyeti ve hudutları belirtilerek kanunilik koşulu da sağlanması halinde alana getirilecek bir tertip etme ile aşı lüzumlu hale getirilebilir.

Öteki devletlere baktığımızda özellikle salgın hastalık yarıyıllarında lüzumlu aşılama yoluna gidilebildiğini ve AİHM’nin de vermiş olduğu kararlarda bunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ters olarak değerlendirilmediği görülmüştür.

1930’da yürürlüğe giren Hıfzıssıhha Yasayı mevcut yasa ile devlet aşıyı lüzumlu yakalayabilir mi? Yasalar değiştirilebilir mi böyle yarıyıllarda?

Bilal Çelik: 1593 rakamlı Hıfzıssıhha Yasayı gereği lüzumlu aşı uygulaması getirilmesi olasıdır. Ancak uygulamanın nasıl alana getirileceği, yurttaş öncelik gidişatları, hakimiyet mekanizmasında bulunan noksanlıklar dolayısıyla net değildir. Hıfzıssıhha Yasayı ile hareket edilmesi halinde uygulamada noksanlıklar alana geleceği sarihtir. Bu nedenledir ki yeni bir kanuni tertip etme ile aşılamanın nasıl olacağı, ulaşımı, içeriği belirtilmelidir.

Kişisel fikrim ve desteklediğim meşru görüş bakımından lüzumlu aşı uygulaması yapılabilmesi için yeni bir kanuni tertip etme alana getirilmelidir.

Aşıya güvenmeyen yurttaşı kısa zamanda ikna ettilerSıhhat Bakanlığı'nın koronavirüs aşısına teşvik için uygulamaya aldığı 'aşı ikma timi' çatkapı evine gittikleri Şaban Ertekin'i 73 ikna ederek, ilk doz aşıyı uyguladı. Kalabalık takımın kapısına kadar gelmesiyle mutlu olduğunu belirten Ertekin, “Hepinizden Allah razı olsun. Buraya kadar geldiniz. Herkes bir şey söylüyordu. Kafam karışmıştı. Şeref duydum hizmetten" diye konuştu.daha fazla video için