Arap yarımadasının Norveç’i: Kumzar…

Arap yarımadasının Norveç’i: Kumzar…

Umman’ın en kuzeyinde bulunan ufak Kumzar Köyü, ülkenin geri kalanından bir hayli farklı. Öyle ki bulunduğu bölge ‘Arap yarımadasının Norveç’i olarak anılan köy, kendi başına bir dil ve kültür…

Kuzey Umman’da dik körfezler arasına saklanmış, dağlar ve koy arasında saklı bir dünya var; Kumzar köyü. Umman’ın geri kalanından farklı bir abuhavaya sahip olan köy, ülkenin en kuzeyindeki Musandam Yarımadası'nda yer alıyor.

Musandam yarımadası ve içinde bulunan Kumzar köyü farkı coğrafi yapısıyla bölgenin Norveç'i olarak adlandırılıyor. Bölge bu lakabı dik körfezlerinden ve göz akdikeni kıyı şeridinden alıyor.

Hürmüz Boğazı'nda stratejik bir noktada bulunan ufak Kumzar köyüne yalnızca tekneyle erişilebiliyor. Bir saat süren hız teknesi yolculuğu ya da köye en yakın şehir olan Khasab'dan 2,5 saat süren bir yelkenli yolculuğu Kumzar’a erişmenin tek yolu.

Arap yarımadasının Norveç’i: Kumzar…

Kumzar köyüne has bir dil: Kumzari

Bu köyü tüm Umman’dan ayrı kılan şey yalnızca İskandinav ülkelerine eş coğrafyası değil elbette. Kumzar’ın kendine ait bir dili ve kültürü var. Köyde konuşulan dile ‘Kumzari’ adı verilmiş. Kumzari dili ve kültürü üzerine çalışan bir mahallî olan Makeyya Al Kumzari, "Hepimiz Arapça öğreniyoruz ancak Kumzari bizim ana dilimiz ve beraber olduğumuzda başka hiçbir şey konuşmuyoruz. Bu dil Kumzar’dan başka hiçbir yerde konuşulmuyor” diyor. Kumzari dilini ise daha önceki Farsça ve Arapçanın yanı gizeme Akadca, Asurca, Türkçe, İngilizce ve Hintçe gibi değişik dillerin bir karışımı olarak belirliyor.

Kumzari dilinin, baskın Arapça’nın var olduğu topraklarda yaşamda kalması dilbilimcilerin de alakasını sürüklemiş gidişatta. Öyle ki dilbilimci olan Christina van der Wal Anonby ve Erik Anonby bir sene süresince Kumzar’da yaşayarak bu dili ve Kumzar köyünün kültürünü yakından tahlil fırsatı bulmuş.

Arap yarımadasının Norveç’i: Kumzar…Musandam'ın kıyı şeridi nedeniyle ona 'Arabistan yarımadasının Norveç'i' diyorlar.

BBC’ye konuşan Erik Anonby, bir senesini geçirdiği bu enteresan köyü, "Kumzar, asırlardır sosyal ve tarihsel olarak canlı bir bölgesel ekosistemin merkezinde yer alıyor. Bu sebeple sadece tekneyle erişilebilse de onu 'izole' olarak düşünmek yanılgı olur. Kumzar tarihsel olarak çok ehemmiyetli. Basra, Maskat, Zanzibar, Hindistan ve ötesinin ticaret merkezleri arasında bol ölçüde tatlı su kuyusuna sahip birkaç yerden biri” laflarıyla anlatıyor.

Kumzariler senenin dokuz ayı uyumunu balıkçılıktan sağlıyor. Erik Anonby, denizin Kumzar’a yaşam verdiğini ve dolayısıyla dili de şekillendirdiğini söylüyor. Erik, "Tahliller sırasında Kumzari'de balık cinsleri için 200 farklı ad bulduk. Bu sözcüklerin çoğu dünyadaki başka hiçbir dilde bulunan balıkların adlarına benzemiyor” ifadelerine yer veriyor.

‘Kumzariler çok konuksever insanlar’

Dilbilimciler çift, köyde kaldıkları vakit süresince dil araştırmalarının yanı gizeme günlük rutinlerinde Kumzarilere katılarak köydeki hayata dahil oldular. Christina, sabahları mahallî bayanlarla kakule kahvesi içerken sohbet ettiklerini ve öğleden sonraları hurma ve balıkları işleyerek ya da palmiye yaprakları örerek geçirdiğini anlatıyor.

Bu konukseverliğin Kumzar'ın eşsiz konumundan kaynaklandığına inanıyor, "Bence çok konukseverler zira tarihsel olarak Boğaz'da gemi enkazlarından kurtulan denizcileri yanlarına almışlar, korsanlardan kaçarken saklanan gemilere destek etmişler veya Kumzar’dan geçen gemilerin tatlı su lüzumunu karşılıyorlar” diyor.

Arap yarımadasının Norveç’i: Kumzar…

Dünyayı açıklama şekilleri de farklı

Kumzar, üç tarafı dağlarla, bir tarafı da ummana açılan eşsiz bir coğrafyaya sahip. Bu coğrafya yalnızca dilini değil, insanlarının çevresindeki dünyayı açıklama şeklini de şekillendirmiş. Kumzariler, doğrultu belirtmek için kuzey, güney, doğu ve batı sözcüklerini kullanmak yerine, yukarıya, alt, dağlara ve denize doğru ifadelerini kullanmayı seçim ediyorlar.

Burada düğünler hafta boyu sürüyor

Kumzar köyünde millet öyküleri anlatıcıları da bir hayli tanınmış. Öyküler ise genelde umman ve Kumzar’ın konumu çevresinde dönüyor. Makeyya Al Kumzari, “Uzun bir günün ardından cümbüş zamanı kazanç. Köyde hikâye anlatımı çok popüler. Öyküler çoğunlukla etraftan etkileniyor; deniz ve mahlukatları hakkında oluyor. Ayrıca Kumzar'ı yolcuların durup tatlı su tedarik etmek için ehemmiyetli bir yer haline getiren öyküler de bolca var” diyor.

Kumzari kültürünün tek cümbüş kavrayışı elbette hikâye anlatımı değil. Kumzari ulusu Arabistan'da hafta boyu süren düğünleri, danslarla dolu günler ve geceleri, ananesel şarkıları ve herkesin toplandığı cömert bayramlarıyla tanınıyor.

Arap yarımadasının Norveç’i: Kumzar…

Futbol kulüpleri dahi var!

Oldukça uzak bir bölgede yer alsa da netlikle sakin bir yaşam yaşanmıyor Kumzar’da. Köy, kendi mektebi, sağlık kurumu ve tuzdan temizletme kuruluşu ile kendiliğindene yetiyor. Öyle ki köyün kendi futbol ekibi dahi var; Kumzar Futbol Kulübü. Ekip, 2016 senesinde Umman'ın bölgesel kupasını kazanarak ehemmiyetli bir zafere de imza atmış gidişatta.

Mahallîliğin çok ön tasarıda olduğu ve bununla büyük onur dinlendiği köy, kendi başlarının takatine bakabilmenin ve bunun yanında zaferlere imza atabilmenin mutluluğunu yaşıyor.

Arap yarımadasının Norveç’i: Kumzar…

Köyün geleceği riskte olabilir mi?

Şimdiye kadar anlattığımız her şey oldukça iyiye gidiyordu. Ancak bir mesele var; Kumzar’ın geleceği ne yazık ki şimdilik net değil. Musandam etrafında yelkenli turlarının kaptanlığını yapan Moyath Al Kumzari, “Kumzar değişiyor. Yeni jenerasyon eğitime yatırım yapıyor ve çalışmak için Maskat’a taşınıyorlar. Yerlilerin yalnızca Kumzari'yi konuştuğu günler sona erdi. Gençler genellikle mezun olduktan sonra anakarada veya Birleşik Arap Emirlikleri’nde iş arıyorlar” diyor.

Erik Anonby ise köyde ticari balıkçılık nedeni ile balıkların tükendiğini ve Kumzari balıkçı takımlarının uyum kaynaklarının kararsız hale geldiğini söylüyor. “Evrensel eğitimin, televizyonun ve şimdi de internetin ortaya çıkmasıyla beraber Arapça, Kumzarilerin gününün her anına giriyor” diyen Erik, “Son 10 senede büyük bir farklılık oldu ve çoğu aile artık çocuklarına Arapça öğretmeye başladı. Çocuklar Kumzari'yi hala kavrayabiliyorlar ama iyi konuşamıyorlar ve dilin jenerasyonlar arası geçişi süratle yok oluyor” biçiminde konuşuyor.

Arap yarımadasının Norveç’i: Kumzar…Musandam yarımadasından bir görünüm.

Ancak iyi haberler de var. Bir grup mahallî uzman, Christina ve Erik gibi akademisyenlerle bir Kumzari yazı sistemi oluşturmak, dillerini ve kültürlerini gözetmeye destekçi olmak için çalışıyor.

Dahası, gençlerin üniversiteye gitmek için bölgeyi terk etmesine karşın, yüksek doğum oranı dili canlı yakalamak için bir umut oluyor. Köyde popülasyon her geçen gün çoğalıyor ve Kumzar'ın yukarıyasındaki dağlara yeni konutlar inşa ediliyor.

Moyath, "Biz Kumzariler her zaman 'Kumzari maafi couf' Kumzariler asla korkmaz diyoruz zira ananemiz ister tabiata karşı ister değişik düşmanlara karşı savaşmak. Hepimiz Kumzarlı olmaktan onur dinliyoruz. Çağdaş güçlüklerin yanında gelişmek için bir mesullüğümüz var ancak kültürümüzü ve dilimizi asla geride vazgeçmeyeceğiz” diyor.