BA.4 ve BA.5 varyantları dünyayı sarıyor! 'Sonbaharda yeni aşılar gelecek' | 9 SORU 9 YANIT

BA.4 ve BA.5 varyantları dünyayı sarıyor! 'Sonbaharda yeni aşılar gelecek' | 9 SORU 9 YANIT

Tüm dünyada Omicron’un yeni alt cinsleri BA.4 ve BA.5 kaynaklı olay çoğalışları yaşanıyor. Antikorlara karşı daha mukavemetli ve akciğerleri hedef aldıklarından şüphelenilen iki varyanta şimdi ise BA.2.75

Geçtiğimiz Mart ayında koronavirüsün artık sonuna gelindiği söylenirken bir anda küresel çapta artan olay rakamlarıyla rüzgâr tersine döndü. Birçok ülkede Covid-19'da yeni bir dalgadan bahsedilmeye başlanırken uzmanlar mevcut hadiselerde çoğunlukla Omicron'un yeni alt varyantlarının tesirli olduğunu söylüyor.

Dünya Sağlık Teşkilatı Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus de olay rakamlarının 110 ülkede ehemmiyetli miktarda çoğaldığını ifade ederken, hadiselerde Omicron varyantının yeni alt varyantları BA.4 ve BA.5'in baskın olduğunun altını çizdi.

Tüm dünyada yakından takip ettiğimiz BA.2, BA.4 ve BA.5 ile BA.1 ve BA.2'den oluşan bir rekombinant biçiminde bir dizi Omicron alt varyantı var. Bu alt varyantlar sebebiyle olay rakamlarında çoğalış gözlemliyoruz. BA.4 ile BA.5’in daha baskın olduğunu söyleyebilirim.

DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus

Ghebreyesus ayrıca Covid-19 ile gayreti güçleştiren birtakım nedenler olduğuna dikkat toplayarak, "İlk neden test rakamlarının birçok ülkede büyük oranda düşük olması. Bu nedenden dolayı Covid-19'un küresel alanda reel yükünü sarih bir biçimde göremiyoruz. İkinci neden ise ağız yoluyla alınan antiviral Covid-19 ilaçlarının orta ve düşük kazançlı ülkelere erişememesi. Üçüncü neden ise virüsün evrim geçirdikçe aşı tesirliliğinin eksiliyor olması" değerlendirmesinde bulundu.

‘BA.5 EN MAKÛS VARYANT’

Kasım 2021’de Delta varyantının önüne geçip yaşamımıza dâhil olan Omicron, ilk kere Güney Afrika'da tespit edilmişti. Sonra BA.1/2/3 ile beraber süratle dağılmaya başladı. Daha sonra ise BA.4 ve BA.5 varyantıyla bugünlerde baskın hale geldi. BA.4 ve BA.5 varyantlarının Omicron'un evvelki alt varyantıyla pek çok ortak özelliği olsa da değişiklikler gösteriyor. En ehemmiyetlisi bu iki varyantın değişiklerine göre daha yüksek bulaşıcılık oranlarına sahip olması.

Avrupa Hastalık Hakimiyet ve Tedbire Merkezi de “BA.4 ve BA.5 varyantları daha süratli dağılıyor zira aşı ve hastalıktan oluşan bağışıklıktan daha kolay kurtuluyor” açıklamasında bulunurken, Fransız Epidemiyolog Antoine Flahault AFP haber ajansına verdiği beyanatında “BA.4 ve BA.5 alt varyantlarının uğradığı değişinim onları mevcut aşılara karşı daha mukavemetli hale getiriyor” ifadesini kullandı.

Scripps Cripps Araştırma Enstitüsü’nde kardiyolog ve moleküler tıp profesörü olarak görev yapan Eric Topol ise CNN ile yaptığı ziyaretinde BA.5'i, “Virüsün gördüğümüz en makûs versiyonu” olarak nitelendirdi ve şöyle devam etti:

“BA.5 varyantı evvelki enfeksiyonlardan ve aşılardan kolayca kaçabilme potansiyeline sahip. Varyant daha ciddi hastalıklara yol açmıyor gibi görünse de artan olay rakamları ve varyantın bağışıklıktan kaçabildiğini göz önünde bulundurduğumuzda, Avrupa'da sağlık kurumuna uyuyuşlarda çoğalış göreöğreniriz. Fakat şu ana kadar evvelki varyantlar gibi yoğun bakım biriminde çok fazla doluluk ve vefatlarda çoğalış yaşanmaması neşelendirici.”

BA.4 ve BA.5 varyantları dünyayı sarıyor Sonbaharda yeni aşılar gelecek | 9 SORU 9 YANIT

Peki yeni alt varyantlar BA.4 ve BA.5'nin bulguları neler?
BA.4/5 alt varyantına tutulanların iyileşme vakitleri ne kadar?
Neden daha fazla bulaşıcılar?

Bunun gibi usumdaki tüm sualleri Amerika Birleşik Devletlerinde Jackson Laboratuvarı Enstitüsü'nde Baş Analist olarak çalışan immünoloji uzmanı Prof. Dr. Derya Unutmaz ve Sağlık Bakanlığı Koronavirüs Bilim Heyeti Azası ve aynı zamanda İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Atatürk Eğitim Araştırma Sağlık Kurumu’nde Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı olarak görev yapan Prof. Dr. Alper Şener’e sordum. Oldukça ehemmiyetli bilgiler paylaştılar.

‘BA.1/2/3 HÂLÂ DOLAŞIMINI SÜRDÜRÜYOR’

1 Son bir-iki aydır baskın olan alt varyantlar BA.4 ve BA.5… Fakat BA.1/2/3 azıcık geri tasarıda kalmış gibi. Bu üç varyant, artık tamamen bastırılıp yok mu oldu?

Prof. Dr. Alper Şener: Tamamen yok oldular demek doğru değil. Zira artma kapasitesi yüksek olan ve hedef hücreye süratle yapışıp hastalık yapma potansiyeli barındıran alt varyantlar, ötekilerini genelde sürklase ediyor. Bu sebeple evvelkiler yok oldu demek güç, özgür salınımda geziyorlar. 

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Hakikatinde her değişinim bir evvelkine göre avantajlı gidişata geliyor. Ya antikorlardan azıcık daha fazla kaçıyor ya da virüs, hücrenin yüzeyinde olan ACE-2’ye daha iyi bağlanıyor. Bu bakımdan birbirlerinin yerini alıyorlar. Şimdi bu üç alt varyantın yerine BA.4 ve BA.5 geldi. Zira bu iki varyant değişik üçüne oranla daha fazla değişinim barındırıyor.

BA.4 ve BA.5 varyantları dünyayı sarıyor Sonbaharda yeni aşılar gelecek | 9 SORU 9 YANIT
Prof. Dr. Derya Unutmaz

2 Peki BA.4 ve BA.5, değişik alt varyantlarla mukayese ettiğimizde daha fazla bulaşıcı olmaları dışında başka hangi özelliği sahip?

Prof. Dr. Derya Unutmaz: BA.4 ve BA.5’in en ehemmiyetli özelliği Delta varyantında olan bir değişinimin tekerrür ikisinde oluşması. Bu değişinimin özelliği de virüsün ACE-2 dediğimiz hücrenin yüzeyindeki reseptöre daha iyi bağlanmasını sağlamak. Bu sebeple değişik varyantlara göre fazla bulaşıcılar ve antikorlardan kaçabiliyorlar. 

Prof. Dr. Alper Şener: Değişik varyantlarda hedef ACE-2 idi ama BA.5 varyantında bu reseptörün daha az tesirli olduğu ve hakikatinde takviyeci reseptör olan ‘TMPSSR2’nin egemen olduğu ortaya çıktı. Bunun yansıması ise daha ağır hastalık tablosu ve akciğer tutulumu biçiminde olabilir. Zira bu reseptörün daha çok alt solunum yolu bölgesinde olduğu öğreniliyor.

Bu sebeple Delta’da olduğu gibi değişik Omicron varyantlarında gördüğümüz hafif tablolar yerine ağır muayenehane tablolar göreöğreniriz. İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri’deki hasta bilgileri bu açıdan çok ehemmiyetli. Şu anda İngiltere’de sağlık kurumuna uyuyuşta süratli tırmanış sonrasında durağan faza geçiş oldu. Ama Amerika Birleşik Devletleri’de hâlâ olay ve sağlık kurumuna yatış rakamları çoğalıyor.

3 BA.4 ile BA.5 arasında da değişikler var mı?

Prof. Dr. Alper Şener: İkisi için aynı ailenin kuzenleri diyebilirim. Fakat alt grupların birbirine baskı oluşturma gidişatı ülkeden ülkeye değişiyor. Misalin İsviçre’de BA.5 baskın gidişattayken BA.4 çok ender görüldü. Hakikatinde yeni çıkan varyantı bir taşıtın yeni modeli gibi düşünmek gerekli. Birden bire tüm vasıtaların aynı model olması muhtemel olmadığı gibi değişik varyantların üremesi de devam ediyor.

Sağlık Bakanlığı, koronavirüsle alakalı büyümeleri haftalık olarak paylaşıyor.  Buna göre 27 Haziran-3 Temmuz arasında 57 bin 113 olarak kayda geçen olay rakamı 4-10 Temmuz haftasında 117 bin 95 olarak açıklandı. 31 birey ise virüsten yaşamını kaybetti. İyileşen birey rakamı ise 61 bin 47 olarak açıklanırken toplam olay rakamı 15 milyonu aştı.

BA.4 ve BA.5 varyantları dünyayı sarıyor! Sonbaharda yeni aşılar gelecek | 9 SORU 9 YANIT

Sağlık Bakanlığı, koronavirüsle alakalı büyümeleri haftalık olarak paylaşıyor.  Buna göre 27 Haziran-3 Temmuz arasında 57 bin 113 olarak kayda geçen olay rakamı 4-10 Temmuz haftasında 117 bin 95 olarak açıklandı. 31 birey ise virüsten yaşamını kaybetti. İyileşen birey rakamı ise 61 bin 47 olarak açıklanırken toplam olay rakamı 15 milyonu aştı.

‘BA.4 VE BA.5 BAĞIŞIKLIK DUVARINI DELEBİLİYOR’

4- Avrupa Hastalık Hakimiyet ve Tedbire Merkezi'ne göre, BA.4 ve BA.5, aşı ve hastalıktan oluşan bağışıklıktan daha kolay kurtuluyor. Bu nasıl muvaffak oluyorlar?

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Bu virüslerde başak proteini kısmında oluşmuş olan antikorlardan kaçabilecek yeni değişinimler oluşuyor. Misalin daha evvel Delta varyantıyla enfekte olduysanız ona karşı büyüyen antikorlar, BA.4 ve BA.5’te oluşan yeni değişinimlere bağlanamıyor. Ama bu gidişat, iki alt varyantın tam antikorlardan kaçabileceği anlamına da gelmiyor. Bir kısmından kaçabiliyorlar. Bu sebeple bağışıklık duvarını delebiliyorlar.

Zati Omicron da daha evvel oluşmuş olan bağışıklığı delebiliyordu. Hatta üç doz aşı olanlar dahi enfekte oldu. Şimdi bu gidişat BA.4 ve BA.5 için de geçerli. Fakat iyi olan büyümeyse aşısı bütün olan şahıslarda ağır hastalık oluşmaması... En azından şu ana kadar böyle bir gidişat gözlemlenmedi.

‘BA.4 VE BA.5’İN İYİLEŞME SÜRESİ 10 GÜNÜ GEÇİYOR’

5- BA.1/2/3 varyantına tutulan hastaların vasati iyileşme süresi 4-5 gün olarak öğreniliyor. Fakat BA.4/5 alt varyantlarında bu müddet 10 güne kadar çıkabiliyor. Zamanın uzun olmasının temel nedeni nedir?

Prof. Dr. Alper Şener: İlk neden reseptör farkı. BA1/2/3’de daha çok üst solunum yolu yakalanırken, BA.4 ve BA.5’de daha sık alt solunum yolu yakalanıyor. İkinci ehemmiyetli neden ise antikor cevabından kaçabilmesi. Başka Bir Deyişle değişik varyantlar antikor ile bloke olurken, BA.4 ve 5’de bu olasılık daha düşük. Bu sebeple enfeksiyon daha uzun sürüyor, iyileşme 10 gün veya üzerine çıkabiliyor.

BA.4 ve BA.5 varyantları dünyayı sarıyor Sonbaharda yeni aşılar gelecek | 9 SORU 9 YANIT
Prof. Dr. Alper Şener

6- BA.4 ve BA.5'nin bütün olarak bulguları neler?

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Hakikatinde genel olarak aynı. Ateş, öksürük, boğaz ağrısı ve halsizlik gibi bulguların yanı gizeme BA.4/5 varyantında burun akıntısı, mide bulantısı, kusma ve sırtta ağrı gibi bulgular oluşuyor. Ama özetle grip ve soğuk algınlığı ile aynı bulguların oluştuğunu söyleyebilirim.

Türkiye’de 18 yaş üstü popülasyonda ikinci doz aşı uygulananların oranı yüzde 85,54, birinci doz aşı yapılanların oranı yüzde 93,22 olarak asıllaştı. Bugüne kadar uygulanan 1,2 ve 3’şancı doz toplam aşı rakamı ise 148 milyon 117 bin 265'e yükseldi.

BA.4 ve BA.5 varyantları dünyayı sarıyor! Sonbaharda yeni aşılar gelecek | 9 SORU 9 YANIT

Türkiye’de 18 yaş üstü popülasyonda ikinci doz aşı uygulananların oranı yüzde 85,54, birinci doz aşı yapılanların oranı yüzde 93,22 olarak asıllaştı. Bugüne kadar uygulanan 1,2 ve 3’şancı doz toplam aşı rakamı ise 148 milyon 117 bin 265'e yükseldi.

7- Sarih havada BA.5 bulaşma olasılığı değişik Covid-19 varyantlarına oranla daha yüksek olduğu söyleniyor. BA. 4/5’in sarih havada dolaşımı daha mı uzun?

Prof. Dr. Alper Şener: Evet, bu söylendi ve çalışmaları da yapılıyor. Ben bunun virüsün girdiği cemiyetteki ‘hibrit bağışık’ popülasyonun değişik popülasyona oranıyla ilişkili olduğunu düşünüyorum. Amerika Birleşik Devletleri ve pek çok ülke tek tip aşı kullandı. Buradaki emel daha çok nötralizasyon kapasitesi ne kadar yüksekse o kadar tesirlidir manasıyla hareket ettiler. Bu bir bakıma doğru…

Bağışıklık yelpazesi ne kadar genişse ve ne kadar çok birey aşılıysa dolaşımda daha az kalacaktır. Ama unuttuğumuz bir şey var o da virüsün alt varyantları cemiyeti hibrit bağışıklıyor. Bizim gibi ülkelerde BA.5 seyri bazı şeyleri daha iyi kavramamız için çok ehemmiyetli. Zira bizim aşılanma oranımız az ama aşı çeşitliğimiz zengin…

YENİ RİSK BA.2.75

8- Şimdilerde yeni bir alt varyant daha gündemde: BA.2.75! Hindistan, İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya’da tespit edildi. Dünya Sağlık Teşkilatı de yakın takibe aldı. BA.2.75’in farkı nedir? Daha bulaşıcı olabilir mi?

Prof. Dr. Alper Şener: Daha bulaşıcı olduğu kesin, zira her yeni çıkan varyantın daha bulaşıcı olacağını unutmamak gerekli. Zati daha bulaşıcı olmasa yeni varyant olamaz. Belirttiğiniz ülkeler dışında Yeni Zelanda, İsrail, Almanya ve Kanada’da BA.2.75 tespit edildi. BA.5’i bastırabilir. Hatta BA.5’in popülaritesi kısa sürebilir. Fakat muayenehane tablosunun ağır izleyip izlemediğiyle alakalı henüz bir bilgi yok…

Zati bu yeni varyantlarda ağırlaşmış muayenehane tabloya neden olup olmadığına dair yorum yapmak çok güç. Zira enfekte bireylerin aşılı, aşısız ve enfeksiyonu geçirip geçirmediği gibi etkenler çok tanımlayıcı. Değişik taraftan özellikle İngiltere bilgilerine göre bu yeni varyantlarla enfekte olan bireylerin çoğu Yüzde 75’i aşı olmamış grup… Başka Bir Deyişle pratikte mevcut aşılar hücresel seviyede koruma sağlıyor olabilir.

BA.4 ve BA.5 varyantları dünyayı sarıyor Sonbaharda yeni aşılar gelecek | 9 SORU 9 YANIT

'GÜZDE YENİ AŞILAR GELİYOR'

9- Artık yaz sezonunun sonlarına doğru yanaşıyoruz. Önümüz kış ve salgında bulaş daha da çoğalabilir. Sizin üç-beş aylık süreçte öngörüleriniz nelerdir?

Prof. Dr. Derya Unutmaz: Bundan sonraki süreç, dalgalar halinde devam edecek. Bu virüs son pikini yaptı ve artık ortadan kalktı gibi düşünmek bir müddet daha imkânsız gibi görünüyor. Fakat pandeminin başında yaşadığımız ve Delta ile en üst noktasına erişen ağır hastalıkların oluşması, yoğun bakımların dolması ve vefatların çoğalması gibi vaziyetlerin oluşacağını düşünmüyorum.

Virüs kendini devam ettirebilmesi için bu stil kaçışlara devam etse de dünyada çok büyük bir bağışıklık kalkanı oluştuğu da reel. Ayrıca güzde yeni aşıların çıkmasını bekliyoruz. BA.4 ve BA.5’in de içinde olduğu Omicron’un varyantlarına karşı aşılar geliştirildi. Hem BioNTech hem de Moderna tarafından sınamaları sürüyor. En azından kışa doğru tehlike gruplarının aşılanması hakikatleşebilir.

Prof. Dr. Alper Şener: Türkiye’de hâlâ mevcut aşıların dolaşımdaki virüs tiplerine tesirli olduğunu öğrenmemiz gerekli. Bu varyantlar ülkemizde tespit edilse dahi hepsi buna dönüşmüyor. Dünyada BA.4 ve BA.5 varyant oranı ülkelerde yüzde 5-30 arasında değişiyor. Yüzde 30’u baskın varyant kabul ediyoruz. Başka Bir Deyişle yüzde 70’i değişiklerin toplamı ve hâlâ mevcut aşılar çalışıyor. Bir an evvel aşıların bitirilmesi gerekiyor. Güzde çoğalışlar ülkemizde daha çoğalacaktır,  bunun ne kadar devirici olacağını ise cemiyetteki bağışıklanma ve andırdırma dozu oranı tanımlayacak…