Binamızdaki tehlike! Asansörler alarm veriyor...

Binamızdaki tehlike! Asansörler alarm veriyor...

Türkiye’de son 10 senede asansör kazalarında 152 şahıs hayatını kaybetti. Peki kazalar neden kaynaklanıyor? Uzmanlar hurriyet.com.tr’ye anlattı…

Geçtiğimiz günlerde Adana'da babasıyla asansöre binen iki yaşındaki E.U.’nun kolu boşluğa sıkıştı. Asansör hareket ettikçe çocuğun boynuna kadar gelen kabin, babasının acil vaziyet düğmesine basmasıyla durdu ama E.U. hayatını kaybetti. Acı olansa asansörün oldukça daha önceki olması ve kabin içinde iç kapının bulunmamasıydı…

Hakikatinde bu olay ilk değil. Hemen hemen her sene bu biçimde asansör kazaları alana geliyor. Hatta 2010-2020 seneleri arasında Türkiye’de 325 asansör kazası yaşandı. Bu kazalar neticesinde 152 şahıs hayatını kaybederken, 413 şahıs da yaralandı. 

Günümüzde asansör tasarımları gitgide büyüyor ve hareket süratleri de çoğalıyor. Ancak zorunlu bakım ve onarım çalışmalarının ve diğer temkinlerin yetersiz kalması asansör kazalarına neden oluyor. Dolayısıyla bu kadar ehemmiyetli bir taşıta zorunlu itinayı göstermek koşul. Hatta bu mevzuda idaremelikler de mevcut.

Ancak son yaşanan olaydan da kavradığımız üzere daha önceki asansörler halen kullanımda. Üstüne üstlük bu asansörlerin güvenliğinin sağlanması için zorunlu temkinler de alınmıyor. Vaziyet böyle olunca da akla cevaplanmayı bekleyen birkaç sual geliyor:

2001 senesinden evvel yapılan asansörlerin neredeyse hiçbirinde iç kapı bulunmuyor. O yarıyıl neden bu vaziyete dikkat edilmedi?Şu an bir hayli ev ve dükkanında, daha önceki tip asansörler kullanılıyor. Bu asansörler sorgulanıyor mu?Yeni binalarda hangi tip asansörlerin kullanımı uygun görülüyor? Bu ölçütler nasıl tanımlanıyor?Asansörlere ne kadar sıklıkla bakım yapılması gerekiyor?

Mevzuyla alakalı Türkiye Asansör Sanayicileri Federasyonu İdare Heyeti Başkanı Yusuf Atik ve Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği İdare Heyeti Başkanı Sefa Targıt hurriyet.com.tr’ye ehemmiyetli bilgiler verdi.

2001 senesinden evvel yapılan asansörlerin neredeyse hiçbirinde iç kapı bulunmuyor. O yarıyılda bu vaziyet dikkat sürüklemedi mi, önem verilmedi mi?

Sefa Targıt: Hakikatinde, bu soruna bir yarıyıl dışında her zaman dikkat çekildi, iç kapı gerekli kılındı. Mevzuyu şöyle açalım: Dünyada ve ülkemizde hizmete sunulan ilk yarıyıl asansörlerle, günümüz asansörleri arasında teknolojide ve emniyet yaklaşımında ehemmiyetli farklar var. İlk yarıyıl, misalin Pera Palas asansöründe ve Taksim-Teşvikiye bölgesindeki İstanbul’un ilk apartmanlarında etkin asansörlerde iç kapı mevcut.

Bu kapılar elektromekanik bir ekip güvenlik aksamına da sahip. Teknoloji değişik olsa da kastedilen güvenlik niyeti aynı. Daha sonra, azıcık da maliyet kaygılarıyla, iç kapının zorunlu olmadığı doğrultusunda bir görüş hâkim olmuş ve 1996 senesine kadar asansörler iç kapı gerekliliği olmadan yapılmış.

Daha Önceki ismiyle Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nca 12 Mayıs 1989 tarihli ve 20163 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Asansör İdaremeliği, emniyet yaklaşımına sansasyonel bir misal. Mevzubahisi idaremelik, kabin kapısı olmayan asansörlere izin verirken, asansörün görünür yerine, “kapısız kabinlerde asansör kullanıcısının, kabin içinde seyir halinde hareketli olan kapı tarafındaki duvara, kendisinin veya birliktesikilerin ya da eşyalarının temasına alan vermemesi” ikazını kapsayan bir levha asılmasını gerekli kılıyor. Başka Bir Deyişle risk o zaman da öğreniliyor ancak önlemler kullanıcının dikkatine bırakılmış.

Binamızdaki tehlike Asansörler alarm veriyor...

Bugünün anlayışıyla böyle bir yöntem kabul edilemez. 1996 seneyi Haziran ayında yeniden Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nca yayımlanan bir bildiri ile asansörlere kabin kapısı gerekli kılındı. O tarihten sonra piyasaya talep edilmiş tüm asansörlerde iç kapı bulunmak zorunda. Buna ilave olarak, yeni bir idaremelik ve ciddiyetle 2012 senesinde başlayan asansör periyodik hakimiyetlerinde iç kapı ehemmiyetli yetersizlerden biri olarak görülüyor.

AB mevzuatının yürürlüğe girmesinden evvel yapılan tüm mevcut asansörlerin de iç kapı ile donatılması koşul şarttı. Hakimiyet listelerine göre bir sene zaman verilmesi ve gelecek hakimiyette kabinin kapı ile donatılmasının koşul olduğu yazıldı. 

BİNA SERİNKANLILARI KADAR BELEDİYELER DE MESELEYİ GÖRMEZDEN GELİYOR

Günümüzde çoğu ev ve iş yerlerinde daha önceki tip asansörler kullanılmaya devam ediyor. Bu asansörler sorgulanıyor mu?

Sefa Targıt:
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın bilgilerine göre, ülkemizde 600 bin ortamında etkin asansör mevcut. Asansör İdaremeliği kapsamında piyasaya talep edilen ve bu idaremeliğin yürürlüğe girmesinden evvel monte edilmiş olan ve halen etkin vaziyette bulunan tüm asansörlerin periyodik hakimiyetleri Bakanlık tarafından yetkilendirilen ve alakalı yönetler Belediye veya Şehir Özel Yöneti ile protokol yapmış olan A tipi muayene kuruluşları tarafına reelleştiriliyor.

Yusuf Atik: Bugün yürürlükte olan mevzuat kapsamında yeni yapılan asansörler hakimiyet edildiği gibi daha önceki asansörler de hakimiyet ediliyor ve güvenlik lüzumluluklarının yerine getirilmesi hedefleniyor. Natürel ki bu süreçte daha önceki asansörlerin yetersizleri için, bina mesullerine bu yetersizleri gidermeleri için zaman veriliyor ve bu zaman içinde asansörün kullanılmaması isteniyor. Zorunlu zamanlarda yetersizi giderilmeyen asansörlerin, belediye tarafından damgalanarak hizmetten men edilmesi gerek ancak bazı belediyelerce bu görev bütün olarak uygulanmıyor.

Binamızdaki tehlike Asansörler alarm veriyor...
Türkiye Asansör Sanayicileri Federasyonu İdare Heyeti Başkanı Yusuf Atik

Asansörlerde kabin kapısının olması kaza tehlikesini sıfıra indirir mi?

Sefa Targıt: İç kapı olmayan bir asansörde, kabin ile kuyu duvarının arası sarihtir. Dolayısıyla hareketli bir bölge vardır. Yolcunun veya kabindeki yükün bu hareketli duvarla temas etmesi halinde sıkışmalar, çekilmeler yıkılmalar alana gelecektir. Önünüzden akan duvara kıyafetinizin takıldığını veya çocuğun elindeki oyuncağın araya girdiğini düşünün, duvara takılan parça süratle kabinden uzaklaşacak, sizi de sürükleyecektir.

Çok yaşanmış bu kaza cinsi, bugüne kadar vefata kadar giden ağır neticeler yarattı. Kabin kapısı olduğunda bu irtibat kopacak ve tehlike sıfıra inecek. Ayrıca bir yükle, misalin çöp kovasıyla kapısız kabine giren bir şahıs, kovanın duvara takılıp dönmesiyle bir anda sıkışacaktır. Bu cins kazalar da kerelerce yaşandı ve ağır neticeleri görüldü.

Binamızdaki tehlike Asansörler alarm veriyor...

İç kapı dışında asansörlerde risk talep edebilecek başka hangi unsurlar var? Nelere dikkat etmek gerekiyor?

Yusuf Atik: Asansörler bir hayli unsurun bir araya gelmesiyle oluşan büyük bir ekipman. Her bir aksamın, tehlikesiz olması gerekli. Cihazı, halatları, kumanda sistemi, kapıları ve diğer tüm aksamları ile bir tam halinde temel güvenlik zorunluluklarını karşılaması gerekir.

Sefa Targıt: Asansör kazalarını, asansör kullanıcısı yolcuların karıştığı ve asansör bakım muayene işlerini yapan çalışanların geçirdiği kazalar olarak iki ana kola ayırırız. Asansörler, herkese sarih kullanımda vasıtalar olduğundan; çocuk, yaşlı, manili ve farklı eğitim seviyesindeki her kesimden yolcuyu etkileyebilecek risklere karşı daha kesin tedbirler almak gerekir.

AYSAD bünyesinde yaptığımız bilirkişi çalışmalarıyla ve diğer kanallarla eriştiğimiz bilgilerle derlediğimiz istatistiklere göre, 2010 -2020 seneleri arasında Türkiye’de 325 asansör kazası alana geldi. Bu kazalar, 361 kullanıcı yaralanması, 99 kullanıcı vefatı, 52 emekçi yaralanması ve 53 emekçi vefatıyla sonuçlandı.

Binamızdaki tehlike Asansörler alarm veriyor...Üyesi olduğumuz Avrupa Asansör Birliği tarafından hazırlanan şablonlara göre yürüttüğümüz bu bilgi toplama çalışmalarında, başlıca kaza nedenleri şu başlıklardan oluşuyor:

Kabin kapısı olmamasıKat kapısı kilit problemleriKontrolsüz kabin hareketleriKat seviyeleme sorunlarıAşırı yük

Kabin iç kapısı dışında en çok tesadüfülen ve hayati risk yaratan unsur, kat kapısı kilitleri. Bu noktadaki mekanik veya elektriksel emniyetlerin devre dışı kalması, asansör kuyusuna düşme neticesini doğurur ki en riskli kazalardır. Kabin katta değilken kat kapısının açılmadığını ve kapı sarihken başka kattan çağrılan asansörün gitmediğini hakimiyet etmesi ve tüm katlarda bundan emin olması nasihat edilir.

Aylık bakım ve periyodik hakimiyet esnasında teknik takımın asansörlerde bu hususlara özellikle dikkat etmesi ve tüm kat kapı kilitlerini bütün işlevle çalışır halde yakalaması çok ehemmiyetlidir. Bu noktada bina mesulünün mesullüklerine değinmekte de fayda var.

Bina mesulü, asansörün tehlikesiz bir biçimde çalışmasını sağlamak üzere bakımını yaptırmaktan, asansörün tehlikesiz bir biçimde devamlı olarak çalıştırılmasını sağlamaktan ve senelik fenni muayenesini yaptırmaktan mesuldür. 

Binamızdaki tehlike Asansörler alarm veriyor...
Asansör ve Yürüyen Merdiven Sanayicileri Derneği İdare Heyeti Başkanı Sefa Targıt

HER AY ASANSÖR BAKIMI KOŞUL

Yeni bina ve iş yerlerinde hangi tip asansörlerin kullanımı uygun görülüyor? Bu vaziyet nasıl tanımlanıyor?

Yusuf Atik: Yeni binalarda yapılacak asansörler, imar mevzuatlarına göre binanın kullanım emeli ve yüksekliği gibi kriterlere göre tanımlanıyor. Bina tasarımı safhasında, mimar tarafından verilen kriterlere göre asansör monte eden şirketler tarafından, zorunlu trafik hesabı da dikkate alınarak kullanım emeline uygun asansörün tercihi ve projelendirmesiyle yapılır. Belediye imar üniteleri tarafından da hakimiyeti sağlanarak inşaat ruhsatı verilir.

Sefa Targıt: Asansör teknolojisi binaların arzlarına yanıt verebilmek üzere, devamlı büyüme halinde... Bina içi ulaşım, mimari tasarımın en ehemmiyetli unsurlarından biri. Hatta binanın yüksekliğini tabana yayılımını iç trafik imkânları sınırlıyor ya da tanımlıyor.

Giderek süratler ve yolcu kapasiteleri de çoğalıyor... Çift katlı otobüslere eş birleşik çift kabinli veya aynı kuyuda birden fazla kabin çalışan asansörler, yüksek binalarda çok kullanılır hale geldi. Binada yatay ve dikey hareket edebilen asansörler de yakında piyasada görülebilecek.

Binamızdaki tehlike Asansörler alarm veriyor...

Orta büyüklükte ev binalarında trafik yanında, herkes için ulaşım, yük taşıma, tahliye gibi mevzularda geniş imkânlar sunan asansörler kullanılıyor. Asansör tercihinde, bina planlanırken trafik hesabını yapan asansör danışmanları doğrultu gösteriyor.

Bu mevzunun hafife alındığı bina tasarımları, kullanımda meseleler yaratıyor. Bugün asansör makine daireleri tarihe karışmak üzere... Makine dairesi olmayan, yeni motor ve sürücü teknikleri ile donatılmış elektrikli asansörler en çok seçim edilenler. 

Asansörlerin ne kadar zamanda bakımının yapılması gerekiyor? Özellikle yafta renkleri neye göre tanımlanıyor?

Yusuf Atik: Yürürlükte olan mevzuata göre, her asansörün aylık periyodik bakımının yapılması ve her sene periyodik hakimiyetinin sağlanması gerekli. Periyodik hakimiyet neticeleri hatasız, hafif hatalı, hatalı ve güvensiz olmak üzere dört grupta değerlendirilir.

Alakalı yönet ismine periyodik hakimiyeti yapan A tipi muayene kuruluşu tarafından, hatasız olarak belirlenen asansöre yeşil renkli bilgi yaftayı iliştirilir. Hafif hatalı olarak belirlenen asansöre mavi renk, hatalı olarak belirlenen asansöre ise sarı renkli bilgi yaftayı yapıştırılır. Güvensiz olarak belirlenen asansörün rengi ise kırmızıdır.