Dalgalı denizlerin kılavuzu

Dalgalı denizlerin kılavuzu

Ufukta bir yük gemisi var, yanına eriştiğimizde 15 katlı apartman uzunluğunda sanki denizin üzerinde yüzen dev bir fabrika. Ufak bir tekneyle yanaşıyoruz, hava yelli, deniz dalgalı. Türkiye’nin ilk kadın

Kılavuz kaptan olmak öyle her denizcinin kolaylıkla erişebileceği bir rütbe değil. Öncelikle senelerce uzun yol kaptanlığı yapmak, onlarca imtihanı geçmek birinci kaptanlığa kadar yükselmek gerekiyor. Bu da yetmiyor kılavuz kaptanlığa geçebilmek için uzun ve meşakkatli bir süreç var. Dünyadaki tüm gemileri kullanma ehliyeti, dil imtihanları ve daha niceleri. Türkiye’nin ilk kadın kılavuz kaptanı Nildeniz Sütçü Şen, İTÜ Denizcilik Fakültesi Güverte Kısmı’ne ilk kabul edilen iki kadından biri. Çocukluğundan beri deniz isteği olan ve bunu iş haline getirmeyi kafasına koymuş:

Dalgalı denizlerin kılavuzu

“Erdekliyim, çocukluğum balık tutarak, denizle ilgilenerek geçti. Üniversite imtihanı döneminde işleri incelerken İTÜ Denizcilik Fakültesi’nin tarihinde ilk kere kız talebe kabul edeceğini gördüm. İş tanımına baktığımda ‘uzak yol zabiti’ diyordu. Uzun süre denizde olmak, bana mucizevi coşku verdi. Bizimki 1700’lerde kurulmuş bir mektep o sene ilk kere 10 kadın talebe alacakmış. Hakikatinde iş tanımını hiç öğrenmiyordum yalnızca aklımda denizde olmak vardı. 150 erkek talebenin yanında 10 kız talebe olarak girdik. Fakülteye ilk girdiğimizde 5-6 hoca karşımıza geçti fiziksel kondisyonumuzu ölçtüler. ‘Emin misiniz bu iş psikolojik olarak çok güçtür hayatınız denizde geçer. İsterseniz bir alt seçiminize geçebilirsiniz’ dediler. Biz fakülteye 5 cihazcı 5 güverteci olarak girmiştik. Bu konuşmalardan etkilenen bazı kızlar bir alt seçimlerine girdi. Biz güverteci olarak 2 kız talebe kaldık. Bende bu konuşmalar ters tepti, ‘netlikle yapmak istiyorum’ dedim. Kalan kız talebeler birbirimizi motive ettik. Netice olarak 2 güverteci 4 cihazcı kız olarak 6 birey fakülteye başladık.”

BU İŞİ İSTİYORSAN

Denizcilik fakültelerinde mekteple beraber iki kısa bir uzun staj lüzumluluğu var. İşte işle ilk tanışma: “Çevre uzun yola çıkma mevzusunda çok korkuttuğu için ilk kısa stajımı Samsun Çanakkale arasında yolcu gemisinde yaptım. Yumuşak bir geçiş olsun dedim. Ancak daha sonra uzun yol gemisi kaptanı olmak istiyorsam ticari gemilerden kaçma uğrum olmadığını kavradım ve ikinci stajımı kimyevi taşıyan tankerde Hindistan’a yaptım. 4 aylık bir yolculuktu. Riskli madde taşıdığı için ekstra hakimiyetler, ekstra mesullükler vardı. Denizcilikte emin bir gemi tipini bilip orada uzmanlaşmak daha anlamlı, bu surattan ben kılavuz kaptan olana kadar genellikle tankerlerde çalıştım.”

Dalgalı denizlerin kılavuzu

STRES AÇIKGÖZ YAKALIYOR

Peki uzun yol kaptanlığındaki 10 sene Nildeniz Sütçü Şen için nasıl geçti? Şen anlatıyor, “Gemiye hemen alıştım, beğendim. Orada çok yoğun bir çalışma temposu var, büyük bir gayret var. Stres ve baskı var. Hep bir sonraki adımı düşünmeniz gerekiyor. Bu da sizi hep açıkgöz ve dinç yakalıyor. 4. kaptan olarak başladım 2 senelik tecrübenin ardından 3. kaptanlığa yükseldim. 3. kaptan haritalardan, rotalardan, emniyetle alakalı tüm hakimiyetlerden mesuldür. Daha sonra yeterli tecrübeyi elde ettikten sonra yeniden çok sayıda imtihandan geçerek 2. kaptanlığa yükseliyorsunuz. 2. kaptan ise gemideki genel disiplinden günlük işlerin dağıtılmasından mesul. Ben 4-5 ay gemide 1-2 ay karada olmak üzere hiç ara vermeden 10 sene süresince geminin üzerindeydim.”

2 KAPTAN EVLENİRSE

Kendisi gibi kaptan olan üniversiteden dostuyla evlenen Şen, “Uzun seneler ilişkimizi telefonla, izin zamanlarımızı denk getirmeye çalışarak yürüttük. Sonra da konutlandık ama ben kaptanlığa devam ettim. O ise kaptanlığı vazgeçti, yeniden denizle alakalı dijital teşebbüsçülükle alakalı bir firma kurdu” diyor.

2. KAPTANIN EŞİ SANDILAR

Nildeniz Sütçü Şen 10 senelik uzun yol kaptanlığı süresince birkaç kere kadın stajyerlerle bir kere de kadın kaptanla çalışma imkânı bulmuş. Çoğunlukla gemideki tek kadın olan Şen, gülünç hatıralar da yaşamış: “Dünyada da kadın kaptan sayısı az olduğu için beni hep gemiden birinin eşi zannediyorlardı. Singapur’da acente görevlisi büyük bir telaşla yanıma geldi. ‘Siz nasıl geldiniz, ben sizin gemide olduğunuzu bildirmedim’ dedi. Beni 2. kaptanın eşi varsaymış. ‘Geminin kaptanıyım’ deyince görevli hem gevşedi hem gülmeye başladı...”

Dalgalı denizlerin kılavuzu

KAPALI KALMA PSİKOLOJİSİ ZORLAYICI

Gemide çalışmak kolay mı? Şen, işe girerken yapılan ihtarların haksız olmadığını söylüyor: “Saatsiz çalışma var, aileden uzak olma var, çok uzun aylar kapalı bir yerde kalma psikolojisi var. Her gün neyle karşılaşacağını öğrenemediğin aralıksız çalışan bir fabrika gibi düşünün. Hindistan, Endonezya ülke ülke dolaşıyorsunuz, her ülkenin değişik kaideleri var, tehlikeli körfezler var, korsan hamleleri tehlikeyi var. Tüm bunlar bir yana yapanın istekle bağlı olduğu harika bir iş.”

KILAVUZLUKTA HER RÜZGARI AKINTIYI BİLDİM

Şen, uzun yol kaptanlığı yaparken kılavuzluğu kafasına koymuş. 5 sene evvel başlayan kılavuz kaptanlık hikayesini şöyle anlatıyor: “Kılavuz kaptan olabilmek için 1. kaptanlığa kadar yükselmek koşul. Tüm şartları sağlıyordum. Ama asla denizden kopmak da istemiyordum. Oturup bilgisayar başında çalışma bana göre değil. Hiçbir efor beni denizden koparamaz. Bir dostum taşıtıyla kendimi kılavuzluk stajında buldum. Manevrada uzmanlaşmak gerekiyor. Ben 10 sene süresince yalnızca tanker kullanmıştım. Kılavuzlukta her gemi tipini kullanmak gerekiyor. Çalıştığın bölgenin rüzgarına, akıntısına, sahiline gemi trafiğine hâkim olmalısın. İzmit Körfezi’ndeki tüm limanları bildim. Manevra büyük gemilerdeki en tehlikeli meseledir. Gemiler geliyor biz limanı bildiğimiz için onları yaklaştırıyoruz. Büyük gemilerde 5-6 saat süren bir saldırı. 5 gün sürekli gece gündüz çalışıyoruz, buradaki kılavuz kaptanlarla sırayla gelen gemilere binip kılavuzluk yapıyoruz, 10 gün ise dinleniyoruz.”

KORSAN KÂBUSU

“Bir denizcinin en çok stres yaptığı mevzu korsan sorunu. Benim yarıyılımda çok fazla korsan hücumu olurdu. Bir seferinde Aden Körfezi’ni geçeceğiz. Korsan hücumu tehlikeyi olduğu söylendi. Aralıksız tetiktesin. Savaş gemileri seni gözetmek için takip ediyor. Ama çevrede bir sürü balıkçı gemisi var. Hangisi korsan, hangisi balıkçı öğrenemiyorsun. Gemideki insanların canları kaptana emanet. Körfezi geçtiğimiz 5 gün süresince hiç yatamadım.”