Dünyaca ünlü koyda kaçak 'beach club' durduruldu! Peki diğerleri?

Dünyaca ünlü koyda kaçak 'beach club' durduruldu! Peki diğerleri?

Geçtiğimiz günlerde Fethiye'nin Göcek Semti’nde yer alan dünyaca şanlı İnceburun Koyu'nda firari yapılmaya çalışılan beach club, etrafçıların vaziyete müdahale etmesi neticeyi yasaklanmıştı.…

Göcek'in en hoş koylarından biri İnceburun... Bu hoş sahil geçen ay bir grup tarafından beach club yapılmak için yıkım edildi. Grup koya kazıklar çakıp, beton dökerek ciddi hasarlar verdi. Üstelik caddeye çıkma kısıtlamasının olduğu saatlerde... Hadise tabiat beğenirler tarafından şikayetler edilince de 20 bireye caddeye çıkma kısıtlamasını ihlalden toplam 63 bin lira ceza kesildi. Daha sonra ise Etraf ve Şehircilik Şehir Müdürlüğü, Fethiye Orman Şirket Müdürlüğü'nce analiz başlatıldı. Analizlerin ardından firari inşaat için cezai operasyon yapılacağı da bildirildi. Mevzuyla alakalı süreç hala devam ediyor.

Hadise sonrası koya sık sık gidip gözlem yapan Göcek muhtarı Fahri Ugan’a son büyümeleri ve insanların tepkilerini sordum. Göcek Ulus Meclisi’nde aralıksız değerlendirmeler yapıp çalışmalar yürüttüklerini, özellikle etraf gönüllüsü grup ve derneklerle mevzuyu yakında takip ettiklerini söyleyen Ugan, yaşadıkları bölgede mevzubahisi gidişatın bir ilk olduğunu, koyun bakir biçimde kalmasını isteklerini söylüyor.

“İnceburun yolu olmayan millete sarih bir koydur. Bizler oraya yürüyerek ya da teknelerle inerdik. Bölgede denize girdiğimiz en hoş alanlardan biri burası… Bu son vakada kepçeyle bir yol yapıldı ve kazıklar dikildi. Daha sonra etraftakilerin de şikayetleri üzerine, bu kazıklar söküldü ve para cezaları kesildi. Şu an hadise duruşmalık. Lüzumlu dokümanlar ve izinler alınmayıp koya girip bu hasarı verdiler. Yalnız koyun bireylere verildiği de söyleniyor, tabii net bir şey yok"

Dünyaca ünlü koyda kaçak beach club durduruldu Peki diğerleri

Ayrıca İnceburun Koyu'nda etrafçılar ve denizciler, firari yapılaşmaya izin vermeyeceklerini belirterek, protesto şovunda bulunmaya da devam ediyor. En son İMEAK Deniz Ticaret Odası Meclis Abonesi Ali Salgıncı, DHA'ya yaptığı açıklamada "Tekneyle gelenler yeşili, tabiatı, tarihi, bakir koyları ve tertemiz denizi görüyor. Dalaman Havalimanı'na uçakla inenler, karayolu ile yarım saatte Göcek'e gelip, tekneyle denize açılıp istedikleri cennet koylarda yüzebiliyorlar. İinceburun, Binlik, Bedri Rahmi, Sıralıbük ve Batıkhamamı koyları ile Kapıdağ Yarımadası'na sahip olan Göcek'te asla ve asla firari yapılaşmaya izin vermeyeceğiz. Cennetimizi kimse cehenneme çeviremeyecek" ifadelerinde bulundu.

Reelinde fotoğrafa daha geniş bakarsak son 20 senede bu tip plaj firmalarının şan-ı öbür beach club’ların ciddi biçimde yaşamımızda yer aldığını söylemek muhtemel. Bazısı izin verilip lüzumlu prosedürleri yerine getirerek açılsalar da yurttaşla deniz arasına duvar örüldüğü de sıklıkla görülüyor.

Misalin, 2017’de Çeşme’de etrafında 8 site bulunan Gücücek Koyu'nda bin 975 metrelik alanı kiralayıp 'beach club' yapan işletmenin, sahil kıyısını ördüğü taş duvarlar ve duvarların üzerine yaptığı hasır paravanlarla kapatması, sezon başından sonuna kadar etraf soğukkanlılarının tepkisine sürüklemişti. 8 sitede bulunan 416 ev sahibi, yaz aylarında kullandığı sahilin beach club olarak kiraya verilmesi ve sahil kesiminde denize girebilecekleri çok az ölçüde bir alanın kalması üzerine, lüzumlu müesseselere itirazlarını iletmişlerdi. Daha sonra Çeşme Belediyesi firmayı iki defa damgalayıp, tahrip kararı vermişti.

Aynı biçimde 2019’da da Aydın'ın Didim ilçesi Fevzi Paşa Semtinde bulunan ruhsatsız ve firari beach clup’lar Didim Belediyesi takımlarınca devrilmişti. Reelinde her sene buna eş haberler medyada yer alıyor. Ancak faaliyetlerine devam ederek yurttaşların denize ulaşımını güçleştiren işletmeler çoğunlukta.

Yalnız türkiye elektrik kurumu mesele koy ya da kıyılardaki yapılaşma da değil. Bir de bu şirketçilerinin kapıda ve içeride uyguladıkları fahiş maliyetler de tepki sürüklüyor. Hatta herkesi almamak emeliyle ad ve azalık gibi dayatmalarda da bulunuyorlar. İnsanlar 5 yıldızlı otellerin ve beach’lerin kıyıları kapatması neticeyi üç tarafı denizle çevrili Türkiye'de yalnızca birkaç ulus plajında denize girmeye itiliyor.

Dünyaca ünlü koyda kaçak beach club durduruldu Peki diğerleri

PEKİ ÖZEL FİRMALARIN KIYILARI VE PLAJLARI YURTTAŞA KAPAMA HAKKI BULUNUYOR MU?

Kıyı yasayı hakkında bilgi sahibi olan Avukat Mustafa Güneş ve Bilal Çelik hurriyet.com.tr’ye ehemmiyetli bilgiler verdi.

'Deniz kıyıları devletindir, herkes denk bir biçimde bu kıyıları kullanır' diyen bir kanunumuz varken, nasıl oluyor da turizm şirketleri en hoş yerleri alabiliyor ya da bu tip firari yapı teşebbüsleri ortaya çıkıyor? Yasada bir boşluk mu var?

Mustafa Güneş: Hiçbir boşluk yok. Plajların ya da koyların şirket hakkını beach club gibi özel firmalar iki cins usulle almaktadırlar. Birincisi, kıyılar genel olarak 3621 rakamlı Kıyı Yasayı'nun 5'inci maddesi uyarınca "Devletin karar ve tasarrufu altında" sayıldığından buraların kiralanması mevzubahisi olamayacağı için ‘ecri misil’ ya da ‘işgaliye’ ismi altında kira eşi kıymetler alınarak, özel firmalara buraların şirket hakkı verilmesi biçiminde oluyor.

İkincisi ise ihale açarak kıyı çizgisine 50 metre mesafeye kadar alanlarda günübirlik kuruluş şirket hakkı verilmesi biçiminde olmakta. Ancak Kıyı Yasayı aynı zamanda kıyıların herkesin denk ve özgür olarak faydalanmasına sarih olduğunu tertip etmekte… Bunun ödünü askeri bölgelerdir. Bunun dışında yurttaşın kıyılardan hürce faydalanmasını önlemeyecek biçimde imar uygulaması da yapılabilir. Sahil şeridine yapılacak yapılar kıyı kenar çizgisine başka bir deyişle karanın bittiği yer değil, denizin natürel uzantısı sayılan taşlık, sazlık ve kumluk alanlara en fazla 50 metre mesafede yapılabilir. Yeniden yanaşma mesafesi ve kıyı kenar çizgisi arasında kalan alanlar, ancak yaya yolu, gezinti, dinlenme, seyir ve rekreatif emelle kullanılmak üzere tertip edilebilir.

Bilal Çelik: Sualde de dediğiniz gibi zati kıyılar, devletin karar ve tasarrufu altındadır. Deniz, göl ve ırmak kıyılarıyla, deniz ve göllerin kıyılarını çevreleyen sahil şeritlerinden faydalanmada öncelikle kamu verimi korunur. Kıyılarla sahil şeritlerinin, kullanılış emellerine göre derinliği ve bireylerin bu yerlerden faydalanma ihtimal ve koşulları yasayla tertip edilir. Yürürlükte olan bir kıyı yasamız ve bunun uygulanması için idaremelik bulunuyor. Yasada boşluk bulunmamakla beraber uygulama ve teftiş noktasında ne yazık ki aksaklıklar alana gelebiliyor.

Dünyaca ünlü koyda kaçak beach club durduruldu Peki diğerleri

Peki firmaların koy, kıyı ya da plajları yurttaşa kapama hakkı bulunuyor mu? Bazı beach club’lar kıyıyı komple kapatıyor. İnsanlar denize girerken manilerle karşılaşıyor. Para vermeye zorlanıyor. Kıyı etrafında güçlük çıkarıyorlar ve bu sebeple denize ulaşılamıyor. Bu mevzuda yurttaşların ne gibi hakları bulunuyor? 

Mustafa Güneş: Beach club gibi özel işletmeler kıyıları yurttaşa kapatamazlar. Yalnızca kendilerine legal olarak şirket hakkı verilen kuruluşlara girişi fiyat veya başka şartlara bağlayabilirler. Ama denizin kendisine ulaşımı hiçbir surette yasaklayamazlar. Bu husus Yasanın 6'ncı maddesinde sarihçe dile getirilmiş ve kıyıların herkesin denklik ve hürlükle faydalanmasına sarih yerler olduğu, buralarda hiçbir yapı yapılamayacağı, duvar, çit, parmaklık, tel örgü, hendek, kazık ve eşi maniler oluşturulamayacağı sarihçe belirtilmiştir. Bu kısıtlara uyulması halinde yurttaşın kıyılara hürce ulaşımı etkilenmeyeceği için mesele de çıkmayacaktır. Yurttaşlar, yasadan doğan denize ulaşım ve kıyıları hürce kullanma haklarına ve anayasal seyahat hürriyetine sabrederek bu alanlara hürce girebilirler. Kendileri yasaklandığı taktirde yönetimsel para cezası kesilmek üzere valilik veya kaymakamlığa müracaat etebilir.

Bilal Çelik: 3621 Rakamlı Kıyı Yasayı’nda alana getirilen tertip etmelere göre bu cins işletmeler kıyı kenar şeridine bahsettiğimiz gibi en az 50 metre mesafede bulunması gerekiyor. 50 metrenin de kamuya sarih bir alan olması gerekmekte. Haliyle denize girmek, güneşlenmek için giden şahıslardan kuruluşun ismi veya cinsi her ne olursa olsun yurttaşlardan fiyat arz etmesi hukuka uygun olmayacaktır. Denizi ve sahilde yer alan kumsalı kullanmak suretiyle o alanlarda olan şahısları dışarı çıkarmaları da rastgele bir yasal tabanda yer almamaktadır. Bireylerin taraflarına müteveccih bir güçlük çıkarmaları halinde polis ekiplerini çağırarak Kıyı Yasayı'nu yardım gösterebilir ve bu şahıslarla alakalı operasyon yapılmasını arz edebilirler.

Beach club gibi özel firmaların maliyetlemeleri de bir teftişe natürel mi?

Mustafa Güneş: Kıyılardaki firmaların maliyetleriyle alakalı olarak özel bir tertip etme bulunmuyor. Ancak Ticaret Bakanlığı ve taşra teşkilatı ile Belediyeler fahiş maliyet teftişi yapabilirler. Fahiş maliyetler uygulandığını düşündükleri gidişatlarda, yurttaşların bu fotoğrafı müesseselere bizzat veya bir arzuhal ile müracaat etmesi muhtemeldir. Ticaret Bakanlığının bu hususta web sitesinden de müracaat yapılabilir.

Dünyaca ünlü koyda kaçak beach club durduruldu Peki diğerleri

Bazı beach club’lar insanların yüzmesi için iskele yapabiliyorlar. Bunun yasal karşılığı nedir?  

Bilal Çelik: Kıyı yasanın uygulanmasına müteveccih idaremeliğe göre kıyıda onaylı uygulama imar tasarılarına göre ve etraf lekeliliğinin önlenmesine ait tüm tedbirler alınmak koşuluyla yapı ve kuruluşlar yapılabilir. Kıyı mevzuatı, imar tasarıyı yapılmasına gerek dinlenmeyen denize girme, güneşlenme, acemi su sporları gibi faaliyetleri hakikatleştirmek emeliyle statik olmayan duş, soyunma kabini, büfe, tuvalet, gölgelik ve ahşap iskele ile koruma emelli imar tasarıyı yapılması şartıyla iskele yapılabilir. Kıyı İdaremeliği madde 28 gereğince de tümleşik kıyı alanları tasarılarında tasarılama alanı hududu; kıyı ve coğrafi, ekonomik ve erişim bakımından etkileşimde olduğu etraf, kullanım ve faaliyetler temel alınarak, gerektiğinde alakalı müessese ve kuruluşların görüşleri alınarak Etraf ve Şehircilik Bakanlığınca tanımlanır.

KOY VE KIYILAR İÇİN Türkiye Elektrik Kurumu MESELE YAPILAŞMA DEĞİL!

Mevzu hakkında Ege ve Akdeniz’de hem kıyı ve koylarda hem de deniz ekosisteminin korunması için çalışmalar yürüten Akdeniz Koruma Derneği’nin Kurucu Abonelerinden Zafer Ali Kızılkaya'ya kıyı ya da koylardaki yapılaşmaların deniz ekosistemine olan hasarlarını sorduğumda, ortaya çıkan netice özellikle İnceburun Koyu için oldukça korkutucu...

Türkiye’nin 8 bin 500 km kıyı uzunluğuna sahip olduğunu ve bu kadar geniş bir alanda kamu müesseselerinin sürekli teftiş yapması için çok ciddi insan kaynağı ve bütçe gerektirdiğini söyleyen Kızılkaya, özellikle bu tip yapılaşma ve teşebbüslerin son 30-35 yıldır çok yüksek olduğunu ve teftişlerin yeterli olmadığının altını çiziyor.

“Özellikle en son gündeme gelen İnceburun Koyu’nda yapılaşmanın durdurulması süreci buna misaldir. Göceklilerin ihbarı ve müdahalesi ile Etraf ve Şehircilik İlçe Müdürlüğü ve kolluk eforlarının müdahalesi ve ceza uygulanması sağlandı. Teftiş yapmak, kamu müesseselerinin mesullüğünde olmakla beraber yasa dışı her türlü faaliyeti bildirmek de yurttaş olarak hepimizin anayasal mesullüğü.”

İnceburun Koyu’nun ve etrafının dışında Türkiye'deki bir hayli kıyının jenerasyonu tehdit altındaki Akdeniz fokunun hayat alanı olduğunu da söyleyen Kızılkaya, aynı zamanda dünyada ormanlardan beş kat daha fazla oksijen üreterek reelinde pak koylarda yüzebilmeyi sağlayan deniz meralarının Posidonia oceanica hayat alanı olduğunu vurguluyor. Özellikle en son İnceburun Koyu'nun yıkım edilmesinin deniz ekosistemine olan hasarını şöyle açıklıyor:

Dünyaca ünlü koyda kaçak beach club durduruldu Peki diğerleri

“Bu koy jenerasyonu tehdit altındaki orfoz Epinephelus marginatus ve 1500 kadar cinsin de hayata alanı. Bu mazeretlerle de bu koy etrafı için Etraf ve Şehircilik Bakanlığı’nın tanımladığı Koruma Kullanma Temelleri’na göre İnceburun Koyu ve etrafında dalış ve demirleme yasa dışı. İnceburun ve eş özelliklerdeki koyları yapılaşmaya açmak, küresel ehemmiyete sahip cinslere verdiği hasarlardan dolayı küresel kabahat olarak da belirlenmeli.”

PEKİ YURTTAŞ OLARAK, YAPILAŞMALARIN ÖNÜNE GEÇMEK İÇİN NASIL BİR YOL İZLEMELİ?

Tüzük ve Türk Ceza Yasayı, yurttaş olarak hepimizin sıhhatli bir etrafta hayata hakkını güvence altına alıyor. Bu hakkı kullanmanın birkaç yolu bulunuyor. Nedir bunlar:

1- Etraf ve Şehircilik Bakanlığı’nın şehir/ilçe müdürlükleri başta olmak üzere alakalı kamu müesseselerine fotoğrafı yazı ile veya BİMER üzerinden Bakanlıklarına itirazın iletilmesi muhtemel.

2- Koy ve kıyılardaki yapılaşmanın arz kaynaklı olduğunu da göz arkasını etmemek gerekiyor. Bu sebeple kıyı ve koyların nasıl kullanıldığının, otel ve konut seçimlerinin gözden geçirilmesi de ehemmiyet taşıyor.