E-spor, yeni nesil için gerçek sporu bitirecek mi?

E-spor, yeni nesil için gerçek sporu bitirecek mi?

Covid-19 pandemisiyle birlikte büyük bir ivme kazanan e-spor, ananesel spor branşlarının yerini almaya başlıyor. Çevrimiçi video reyin dünyasının içine sıçrayan gençler, artık saatler süren mahalle maçlarında

Büyük bir süratle büyüyen teknoloji karşısında her şey değişip mutasyona uğrarken, spor da her geçen gün bundan hissesine düşeni aşırısıyla alıyor. Covid-19 pandemisiyle birlikte dünya genelinde milyarlarca insan konutlarında geçirdikleri yarıyıl içinde rekabetin yüksek olduğu, renkli video reyin dünyasına daha da yakınlaştı. Her yaştan insanın katıldığı turnuvalardaki heyecan ve milyarlarca dolarlık ödüller sebebiyle e-spor her geçen gün büyüyor.

Bu yarıyılda caddelerden, spor idmanlarından ve mekteplerinden uzak kalan çocuklar ise video reyin dünyasının büyülü atmosferinde sanki kayboluyor. Konutta geçirdikleri uzun günler boyunca video oyunları içinde strateji idmanlar yapan gençler, turnuvalardan gelen ödüllerle, e-spor merkezli YouTube ve Twitch yayıncılığıyla para kazanabileceklerini ve şöhret olabileceklerini düşünmeye başladı.

Bu yolda ilerleyen gençler, ananesel sporlardan birer birer uzaklaşmaya başlıyor. Ortaya çıkan bu tablonun çocukların bedensel ve zekasal gelişimini ne biçimde etkileyeceği ise uzun zamandır tartışılıyor. 

E-spor, yeni nesil için gerçek sporu bitirecek mi

MAHALLE MAÇLARI ONLAR İÇİN BİR ANLAM TAŞIMIYOR

ABD’nin güney eyaletlerinden Texas’ta yaşayan iki kardeş David 13 ve Matthew Grimes 11 odalarına kapanmış hummalı bir hazırlığın içinde. Video reyin konsolunun karşısında sanki kendilerini kaybeden kardeşler, kafa kafaya vererek hafta sonu katılacakları spor turnuvası için strateji belirliyor. Bu turnuva, ekran karşısından kalkmalarına gerek olmayan kıyasıya bir e-spor müsabakası…

David, pür dikkat reyin konsolunun hakimiyet ayarlarına tertip ediyor. İki kardeş ayda en az bir kere katıldıkları “Super Smash Bros. Ultimate” turnuvasında gösterecekleri performansa kilitlenmiş vaziyette.

David ve Matthew, Z kuşağının tipik birer abonesi. Kendilerinden evvelki kuşaklar için inşa edilen basketbol ve futbol sahalarında sabahlara kadar maç yapmak veya caddelerin karmaşasında muhtelif oyunlar türetmek onlar için bir anlam taşımıyor. PlayStation ve Xbox başta olmak üzere reyin teknolojisini yakından takip etmek ve en yeni oyunları oynamak onlar için daha ehemmiyetli. İki kardeş, çevrimiçi reyin dünyasının içine akın akın koşan kuşağın azaları.

ANANESEL SPORLAR ARTIK CEZBETMİYOR

Pandemi yarıyılında küresel seviyede e-spora yönelimde ciddi bir çoğalış görüldü. Bu yarıyılda fiziksel spor etkinliklerinin hudutlandırılması, sosyal aktifliklerin sonlandırılması ve konuttan eğitime geçilmesi, senelerdir yüksek teknoloji mahsulleriyle içli dışlı olan bir kuşak için uslu telefonlarla veya video reyin konsollarıyla daha fazla müddet geçirmeyi bayağılaştırdı.

ABD merkezli Spor ve Fitness Sanayisi Birliği'nin 2018 bilgilerine göre, 2008 senesinde 6-12 yaş yaş grubunun fiziksel spor etkinliklerine katılım oranı yüzde 45 seviyesindeyken, Eylül 2021’de Aspen Spor ve Cemiyet Enstitüsü tarafından yapılan araştırmada, çocukların  spora olan alakasının süratle kaybolmaya başladığı ortaya çıktı.

Çocukların bir spor branşına olan alakaları vasati üç seneden kısa sürüyor. Aynı ankete göre, çocukların 11 yaşında spor yapmayı bıraktığı anlaşılıyor. Bu araştırmalar gösteriyor ki, bedensel efor gerektiren spor faallikleri Z kuşağını evvelki kuşaklar kadar cezbetmiyor. 

E-spor, yeni nesil için gerçek sporu bitirecek mi

MİLYARLARCA DOLAR İÇİN KIYASIYA ÇABA VERİYORLAR

Almanya merkezli beynelmilel bir pazarlama ve harcayıcı bilgileri işletmeyi Statista'ya göre, bugün dünya üzerinde 2,4 milyardan fazla insan video oyunları oynuyor. Dünyanın her yerinde, 34 milyon dolara erişen ödül havuzları için kıyasıya çaba eden milyonlarca müsabakacı bulunuyor. On binlerce mektep ve özel organizasyon turnuvalar düzenliyor. Küresel e-spor organizasyonlarında yarışan profesyonel ekiplerin kazançları ise 1 milyar dolara erişiyor.

ABD başta olmak üzere pek çok ülkede spor, aynı zamanda dev bir sanayi anlamına geliyor. Müsabakalar için yapılan seyahatler, donanımlar, spor bursları ve eğitim tüketmeleriyle, milyarlarca dolarlık bir sanayi metamorfozla karşı karşıya. Ortaya çıkan tabloyu değerlendiren Spor ve Fitness Sanayisi Birliği'nin başkanı ve CEO'su Tom Cove, “ABD’de sporun dönüm noktasındayız. Pandemi yarıyılında aileler ve çocuklar idman yapmadı ve pek çok spor organizasyonu askıya alındı. Spor haricinde daha değişik seçeneklerin de denenebileceğine karar verdiler” ifadesini kullandı.

 

‘PLATFORMLAR BİZİM İÇİN CAN SİMİDİ OLDU’

Birçok anne ve baba pandemi yarıyılında, çocuklarının video reyin konsollarıyla geçirdikleri müddeti sınırlamak mevzusunda daha öncekisi gibi disiplinli değildi. Dawnita biraz canı bunalarak, çocuklarının video reyin dünyasına adım atmalarını şu biçimde açıkladı:

“Söylemekten nefret ediyorum ama bir anlamda bizim için can simidi oldu. Dostlarından kopmuşlardı, oyunlar sayesinde birbirlerinin telefonlarını veya şahsi balakalarını bilmeden tehlikesiz bir biçimde müddet geçirdiler.”

E-spor, yeni nesil için gerçek sporu bitirecek mi

LEBRON’UN YERİNİ BANJO VE KAZOOİE ALDI

Grimes ailesinde spor, iki kardeşin yaşamının merkezindeydi. Babaları, onları kendi çocukluğunun NBA yıldızlarını ve efsane maçlarını anlatarak büyütüyordu.Oğullarının Michael Jordan veya LeBron James gibi birer profesyonel olmasını istiyordu. Pandemi tüm tasarıyı bozdu.

David ve Matthew artık babalarını karşılarına alıp, video reyin acelesi Super Smash Bros’da seçtikleri Banjo ve Kazooie kişiliklerinin özelliklerini, onları seçim etme sebeplerini uzun uzadıya anlatıyor. Artık aile sofrasında şut yüzdeleri veya skor istatistikleri değil, nerelerde “X” düğmesine basılacağı, “B” düğmesine basılırsa kişiliğin hangi hareketleri yapabileceği üzerinde konuşuluyor.

Kararları ve beklentileri süratli biçimde değişen çocuklar, bir yarıyıl NBA’in yıldız adlarını ve maçlarda sarf ettiği hareketleri büyük bir beğeniyle takip ederken, bugün Banjo ve Kazooie gibi reyin kişiliklerinin LeBron’un tahtını salladığı görülüyor.

ANANESEL SPORLARIN GELECEĞİ RİSK ALTINDA OLABİLİR

David ve Matthew artık e-spor turnuvalarında oyuncuların milyonlar kazandığını biliyor ve yıldız bir oyuncu olmak için spor yapmanın lüzumlu olmayabileceğini düşünüyor. Gençler arasında bu fikrin giderek yaygınlaşması, spor sanayisinin geleceği için risk çanlarının çalmasına yol açıyor.

David ise “E-spor, öbür spor branşlarından daha tehlikesiz. Sakatlanmıyor ve hasar görmüyorsunuz. Yalnızca elleriniz ve parmaklarınız için kaygılanmalısınız. Zira ellerinizde bir problem olursa, reyin oynayamazsınız” dedikten sonra duraksayıp tebessümerek şunları söyledi: “Video oyunları oynayarak para kazanmak harika olurdu.”

E-SPOR MU VE ANANESEL SPORLAR MI?

Bu tablo bize yabancı gibi görünse de, son senelerde ülkemizde e-spor alanında ciddi bir meyil mevzubahisi. Pek çok genç video reyin platformlarında kıyasıya çaba ediyor. Bunun için pahalı reyin konsollarına da lüzum dinlemiyorlar; uslu telefonları veya masaüstü bilgisayarlarıyla da bu dünyanın içine basitçe adım atabiliyorlar.

E-spor, yeni nesil için gerçek sporu bitirecek mi

Fakat, e-sporun ananesel spor branşlarının yerini alıyor oluşu sebebiyle muhtelif evhamlar da yok değil. Sporun bedensel ve ruhsal gelişimdeki ehemmiyeti, ortaklaşa bilincin erken yaşta kazanılması ve sosyal etkileşim becerilerini doğrudan etkilemesi sebebiyle sporun gençler üzerinde ehemmiyetini kaybediyor oluşu kaygıları da beraberinde getiriyor. Yaşanan bu mutasyonu Hurriyet.com.tr’ye değerlendiren Fizik Rehabilitasyon ve Rehabilitasyon Uzmanı, Spor Doktoru Prof. Dr. Tolga Aydoğ, Psikolog Berkay Ateş ve Voleybol Alıştırmanı Abdullah Saral, e-spor ve ananesel sporlar arasındaki yeni vaziyetle alakalı uslara takılan sualleri cevapladı.

HAREKETSİZ YAŞAM İNSAN SAĞLIĞINI TEHDİT EDİYOR

2019 bilgilerine göre, ülkemizdeki düşük etkinlik seviyesine sahip bireylerin popülasyonun takribî yüzde 40’ını oluşturduğunu söyleyen Prof. Dr. Tolga Aydoğ, “Popülasyonun seneler içinde kırsaldan kente göç ettiği, kentlerde egzersiz/spor yapacak zaman ve mekân bulma güçlüğü düşünüldüğünde zati eksilmesi bilave edilen faal birey rakamının yaşanan pandemi ile daha da düşmüş olması güçle mümkün” ifadesini kullandı ve devam etti:

“Pandeminin tesirinin daha yoğun olduğu yarıyıllarda konutta geçirilen saatlerin çok uzaması, hatta caddeye çıkma yasağı, spor yapılabilen mekanların kapanması, televizyon, bilgisayar, internet, çevrimiçi oyunlar gibi oturarak yapılan etkinliklere daha çok müddet harcanmasına neden oldu.”

E-SPOR BİRÇOK TEHLİKEYİ İÇİNDE BARINDIRIYOR

Prof. Dr. Aydoğ, reel sualin e-sporun hobi olarak değil de spor olarak belirlenmesi olduğunu belirterek, “E-spor bireyin günlük lüzumu olan fiziksel etkinliği karşılamaktan çok uzak. Ayrıca, e-sporun us sıhhati, ilaç/doping kullanımı, hareketsiz yaşama bağlı meseleler ve kumar gibi tehlikeleri btemizlettiği de usta yakalanmalı” açıklamalarında bulundu.

‘HAREKETTE SAĞLIK VAR’

Aydoğ, “Atalarımızın söylemiş olduğu ‘harekette bereket vardır’ lafı sağlık için ‘harekette sağlık vardır’ olarak değiştirilebilir” dedi ve yeterli seviyede hareket etkenin insan sıhhati için ehemmiyetini şu maddelerle sıraladı:

-- Kilo hakimiyeti
-- Diyabetten korunma ve hakimiyet
-- Tansiyondan korunma ve hakimiyet
-- Kolesterol seviyesini eksiltme
-- Kalp hastalığından korunma
-- Kanserden korunma
-- Bunalımı eksiltme üzerine pozitif tesir

“Yukarıyada sıralanan meselelerin genel sağlık, yaşam süresi ve yaşam niteliğine tesiri göz önüne alındığında hareketli yaşamın ehemmiyeti bir kere daha ortaya çıkıyor. 2011 senesinde ABD’de doğan bir oğlunun bilave edilen yaşam süresi 91, 2014 senesinde doğan çocuğun 90 ve 2019 senesinde doğan bir çocuğun ise 88 yaşına kadar düşmesi bir şeylerin yanlış gittiğinin net göstergesi. Bunda tek neden hareket azlığı olmamakla beraber, kumpaslı egzersiz yapmanın 2-4 sene daha uzun ve nitelikli bir yaşam sağladığı da usta yakalanmalı.”

E-spor, yeni nesil için gerçek sporu bitirecek mi

FİZİKSEL ETKİNLİK STRESLE BAŞA ÇIKMAMIZI SAĞLAR

Z kuşağının, doğrudan internet ve uslu aygıtların ortasına doğmuş olması sebebiyle yoğun teknoloji kullanımından ilerleyen yarıyıllarda nasıl etkileneceğine ait ellerinde bilgi olamadığını belirten Psikolog Berkay Ateş, “Biz bu sürecin tesirlerini, Z kuşağından edindiğimiz bilgilerle ölçeceğiz. Ancak şu anki yaşantılarına bakarak psikososyal, bilişsel, duygusal ve fizyolojik açıdan nasıl etkileneceklerine dair bazı çıkarımlar yapabiliriz” dedi ve ilave etti:

“Bir atletik faaliyetin ve hareketli bir yaşamın çocuklar üzerinde birçok pozitif tesirinin olduğunu biliyoruz. Bu yalnızca çocuklar üzerinde değil, erişkinler üzerinde de mevzubahisi. Deşarj olabilmemiz için bedenimizin fiziksel olarak bir etkinlik yapmaya lüzumu var. Stresle bu biçimde baş edebilme kısmetimiz var. Her gün birçok rahatsızlık verici duygu yaşıyor ve bunları basitlikle dışa vuramıyoruz. Duyguları dışa vuramadığımız her gün reelinde birazcık daha fiziksel etkinliğin ehemmiyetini görmeye başlıyoruz.”

YAŞITLARIYLA İRTİBAT KURAMIYORLAR

Hareketsiz yaşamın ortaya çıkmasının çocukları duygusal dışavurum mevzusunda beceriksiz bir hale getirip stresle başa çıkamamalarına yol kalemtıraşını ifade eden Ateş, “Çevrimiçi oyunlar oynayan çocukların yaşıtlarıyla irtibat kurmakta güçlük yaşadıklarını gözlemliyoruz. Yaşıt bağlantıyı bir çocuğun yaşamındaki en ehemmiyetli parametrelerden bkocaman. Ne Yazık Ki online oyunlar ve hareketsiz yaşam dışarda onlara sosyalleşebilme mevzusunda bir sınırlama getiriyor” açıklamalarında bulundu.

BİLİŞSEL AÇIDAN BİR EVVELKİ NESİLDEN DAHA AVANTAJLI HALE GELEBİLİRLER

Çevrimiçi oyunların yalnızca negatif doğrultuları olmadığını söyleyen Ateş, “'Çevrimiçi oyunlar çocuklar için genel olarak hasarlıdır ve hiçbir zaman oynanmamalıdır' diye bir gidişat yok. Bu oyunları oynarken kullandıkları bilişsel beceriler pozitif doğrultulu tesirlerde de bulunuyor. Bazı stratejik oyunlar, bu jenerasyonun elli yıl sonraki bilişsel becerilerini bir evvelki nesilden belki birkaç tık ileriye taşıyabilir” ifadelerini kullandı ve devam etti:

“Çocukların yaptıkları çıkarımlar son derece şahsi olduğundan reyin sırasında bir kusur yaptığında veya başarısız olduğunda kendisiyle ilgili ‘Ben beceriksizim, ben başarısızım, istenmiyorum’ stilinde neticelere de varabilir. Başka Bir Deyişle düşünce dünyasında bazı kusurlu bağlantılar da oluşturabilir.”

ÇOCUK DİNLEDİĞİNİ DEĞİL GÖRDÜĞÜNÜ YAPAR

Ateş, çocuğun aileden dinlediğini değil de gördüğünü yaptığını belirterek, “Bir aile çocuğuna her ne kadar kitap okuması gerektiğini söylerse söylesin, şayet kendisi kitap okumayıp ekranla ilgileniyorsa çocuğu da ondan gördüğünü yapma meyline girer” dedi.

“Dolayısıyla bir çocuğu fiziksel etkinliğe manipülasyonun en kısa yolu, ailenin kendisinin de bunu başarabilmesinden geçer. Zira beynimiz karşı tarafın neler söylediğine değil neler yaptığına daha fazla dikkat eder. Bunları bir delil olarak değerlendirir ve rol model alma meyline girer.”

E-spor, yeni nesil için gerçek sporu bitirecek mi

SPOR YAPMAMALARININ SEBEBİ GÖNÜLSÜZLÜK DEĞİL

E-spora olan yönelimin ananesel spora olan alakayı eksiltip eksiltmediğini sorduğumuz Abdullah Saral ise öncelikle ananesel spor ile e-sporun birbirinin seçeneği olmadığını söyledi.

Saral, “Altyapıda her yaş grubundaki çocuklarla çalışıyorum. Voleybol için talebe tercihleri yapıyorum ve seçtiklerimin en az on katı çocuk da çalışmalara katılmak istiyor. Spora alakanın eksilmesi mevzusunda bir mesele yok. Pandemi sürecinde çocuklar her alanda tembelleştiler, hareketsizlik sebebiyle kilo da aldılar. Dışarı çıkamayınca da bilgisayarla yapabilecekleri şeylere yöneldiler. Çocukların spor yapamamalarının sebebi yeterince çalışacak civar bulamamaları, gönülsüz olmaları değil” diye konuştu.