'İlk doz nişan, ikinci doz düğün...' 9 SORUDA 2'nci dozun yan etkileri...

'İlk doz nişan, ikinci doz düğün...' 9 SORUDA 2'nci dozun yan etkileri...

BioNTech aşısı 2'nci dozunda yan tesir görülme olasılığı daha yüksek. Türkiye'de aşılama ölçeğinin çoğaldığı bugünlerde mevzubahisi yan tesirler hemen hemen her Whatsapp grubunun mevzusu. Konu…

“2. dozun yan tesirleri çok ağırmış, dostumu devirdi geçti... 2. dozdan sonra korona oldum günlerce yataktan kalkamadım... Bir hafta sonra 2. doz buluşmam ama ama yan tesirlerinden korktuğum için yaptırmayı düşünmüyorum...“ Bu ve eşi tümceleri siz de çevrenizde son zamanlarda çok sık dinlemeye başladınız değil mi?

Peki, 2. doz aşılar gerçekten de dinlediğimiz gibi çok daha güçlü yan tesirlere mi neden oluyor? Neden bazı insanlar hiç etkilenmediğini söylerken kimileri aşıdan sonra yan tesirleri çok ağır bir biçimde sezdiğini dile getiriyor? Gelin bu suallerin cevabını mevzunun uzmanlarından alalım.

Sağlık Bakanlığı, Covid-19 aşısı sonrası görülebilecek mümkün yan tesirleri şu biçimde sıralıyor.

Bitkinlik, baş ağrısı, ateş, titreme, adale/eklem ağrısı, kusma, ishal, aşı uygulanan bölgede ağrı, kızarıklık, şişlik gibi hafif yan tesirlerdir. Ancak ender de olsa alerjik tepkinlerin olabileceği göz arkasını edilmeden aşı uygulamasından sonra alerjik bir rahatsızlık sezilmesi gidişatında en yakın sağlık kuruluşuna müracaat etilmesi ve hekime yakın zamanda aşı olunduğu bilgisinin iletilmesi unutulmamalıdır.

Uzmanlar, 2. dozlarda yan tesirlerin birinci doza göre daha fazla görülmesi sıradan olduğunu ama bu yan tesirlerin insanları korkutmaması gerektiği mevzusunda hemfikirler.

Amerika Birleşik Devletlerinde yapılan yeni bir araştırmada da özellikle mRNA aşılarında ikinci dozdan sonra yan tesirlerin daha yoğun sezildiği tanımlandı.

Ankara Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. İsmail Balık, 2. doz aşı için sırası gelen binlerce insanın yan tesirler ile alakalı dinlediği şeyler suratından aşılarını yaptırmaktan sakındıklarını, bunun çok yanlış olduğunu ve kimsenin 2. dozu yaptırmaktan çekinmemesi gerektiğinin altını çiziyor.

Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Alper Şener ise görülen yan tesirlerin hiçbirinde yaygın ve zarar vazgeçecek ebatta bir kümelenmenin mevzubahisi olmadığını, şu anda görülen yan tesirlerin hiç birisinin hastalığın bireylere yaşatacağı muayenehane tablo ile yarışamayacağını belirtiyor.

• 2. dozda yan tesirler neden daha güçlü oluyor?

• Görülen yan tesirler biz korkutmalı mı? 

• Daha fazla yan tesir, daha fazla antikor demek mi?

• Aşı sonrası görülen semptomlar geçirilmiş koronavirüsün bulgusu olabilir mi?

• Neden yan tesirler şahıstan şahsa değişiklik gösteriyor?

2. doz ve yan tesirleri ile alakalı usumuza takılan tüm sualleri mevzunun uzmanlarına yönelttik ve hurriyet.com.tr'ye özel yanıtlar aldık. İşte 9 SUAL 9 YANIT...

İlk doz nişan, ikinci doz düğün... Herkes yan etkileri konuşuyor, peki uzmanlar ne diyor

'2. DOZU YAPTIRMAKTAN ASLA ÇEKİNMEYİN'

Aşıda ikinci doz sonrası yan tesirler ilk doza göre neden daha fazla görülüyor?

İsmail Balık: İkinci dozda bağışıklık cevabı birinci doza göre daha fazla oluyor. Zira daha evvelden tanıdığı bir antijen verildiği için bedenin tepkini daha güçlü oluyor. Bu sebeple genel olarak 2. dozlarda tüm aşılarda yan tesir görülecekse birinci doza göre daha fazla görülür. Ama bu yan tesirler insanları korkutmamalı, en fazla soğuk algınlığı ve grip eşi olur.

Bunu mevzu çok ehemmiyetli zira misalin Trabzon sağlık müdürü açıkladı. 2. doz aşı için sırası gelen ama yaptırmayan 5000 birey olduğunu söyledi. Bu yalnızca bir şehirdeki sayı. 1. dozda yan tesir yaşayan şahıslar 2. dozda daha çok yan tesir yaşayacaklarını düşündükleri için aşı olmaktan çekiniyorlar. Ve 1. doz aşının faalliği kısa müddette kayboluyor. Covid aşıları 2. doz yaptırılmadığı sürece özellikle delta varyantına karşı aktif olmaz. Başka Bir Deyişle ülkemizde delta varyantı da olduğu için 2. doz aşının kesinlikle yapılması gerekir. Bizde de, Amerika’da da, öteki bazı ülkelerde de 2. dozu yaptırmaya çekinenler var. Bunun altını tekerrür özellikle çizmek istiyorum. Kimse 2. dozu yaptırmaktan asla çekinmesin.

'İLK DOZ NİŞAN, İKİNCİ DOZ DÜĞÜN'

Alper Şener: Aşılarda oluşan yan tesirleri üç grupta topluyoruz. Enjeksiyona bağlı yalnızca bölgesel, enjeksiyona bağlı yaygın bölgesel ve sistemik olarak. İğne yapılan yerde ağrı, hassasiyet koltuk altı lenf bezi şişmesi en sık bölgesel olanlar. Yaygın bölgesel olanlar; enjeksiyon yapılan kolda ağrı, boyunda sırtta şişlik-sertlik, kolda ısı çoğalışı vb. Sistemik olanlar ise; ateş, bulantı, kusma, halsizlik, iştahsızlık vb. tesirler görülür. Tüm bunların hepsi gerçeğinde bireyin bedeninin vereceği tepkiye göre, başka bir deyişle bağışıklık sistemi cevabına göre değişiyor.

Aşıdan sonra ilk tepki T hücre cevabı oluyor. İlk dozda kısmi antikor cevabı oluşur.  İkinci dozda ise reel aşının belleğe alındığı cevap ortaya çıkıyor. İkinci dozda sistemik cevap daha besbelli olduğu için bazı bireylerde daha yoğun sistemik yan tesir görülebiliyor.

Aşılamada ilk dozu laf-nişan, ikinci dozu düğüne benzetebiliriz. Düğünde mümkün tehlike daha fazla… Artık taraflar birbirini tanımış oluyor. Bu sistematik ile gerçeğinde biz en çok ilk dozdaki yan tesirleri düşünürüz zira ikinci dozu sorgularız. Nişanda mesele olur ise, düğünü yapıp yapmamak gibi…

'YAN TESİRLER HİÇBİR ZAMAN DİRENİLMEYECEK DERECEDE OLMAZ'

Görülen yan tesirler biz korkutmalı mı? 

İsmail Balık: Yan tesirler netlikle korkutmasın. 2. dozda görülen yan tesirler tolere edilemeyecek ebatta değil. Hafif ağrı kesicilerle geçiştirilebilir ya da kendiliğindene 6-8 saat içinde tesirleri kaybolan yan tesirlerdir. Bazı bireylerde 2. dozu aldıktan sonra da yan tesir olmayabiliyor. Bireyin bağışıklık sitemi ile ilgilidir. Şahıstan şahsa değişiklik gösterebilir. Herkesin ağrı ve yan tesir idrak etme eşiği değişiktir. Bazısı daha fazla ağrı sezer, aynı ağrıyı başka biri şikayet mevzusu dahi etmez.

Şu da unutulmamalıdır, yan tesirler hiçbir zaman direnilmeyecek derecede olmaz. Aşı olanlara yan tesirlerini sorduğumuzda çoğunlukla sübjektiftir, ağır nesnel belirtiler değildir. Özetle görülen yan tesirler bizi korkutmamalı. En ağır yan tesir tanımı yapan hastalarda dahi tesirlerin kısa müddette kaybolduğunu gözlemliyoruz.

Alper Şener: Görülen yan tesirlerin hiçbirinde yaygın ve zarar vazgeçecek ebatta bir kümelenme mevzubahisi değil. Yan tesirlerin görülme sıklığında aşılarda şu mana işler; şayet hastalığın görülme sıklığı veya karmaşıklıkları ile yarışacak sıklıkta ve ağırlıkta bir yan tesir belirlenir ise, aşı uygulaması durdurulur. Şu andaki görülen yan tesirlerin hiç birisi hastalığın bireylere yaşatacağı muayenehane tablo ile yarışamaz.

'YAN TESİRLERİNİN TARİFİ DE DİRENİLMESİ DE ŞAHISTAN ŞAHSA DEĞİŞİR'

Neden bazı insanlar aşıdan sonra hiç yan tesir yaşamazken kimileri daha güçlü yan tesirler yaşıyor? 

İsmail Balık: Ağrıya tolerasyon nasıl şahıslar arasında değişiklik gösteriyorsa yan tesirlerin tanımı da şahıstan şahsa değişir. Bir birey için çok ehemmiyetli olmayan yan tesir başka bir birey için çok ağır yan tesir olarak belirlenebilir. Hekim gözüyle baktığımızda tüm aşılardaki yan tesirlerin tolere edilebilecek ağır olmayan kolay grip ve soğuk algınlığı bulgularından değişik olmadığını ve çok kısa müddette kaybolduğunu görüyoruz. Ve bunlar genellikle bir iki gün içerisinde kaybolan yan tesirlerdir.

Yan tesirlerin şahıstan şahsa farklılık göstermesinin bir başka sebebi de bazı bireylerin bağışıklık sistemi aşıya karşı daha duyarlı olabilir. İşte ağrıya duyarlılık, ağrıyı tolerasyon nasıl şahıslar arasında değişiklik gösteriyorsa aşıda da bu var. Dolayısı ile kimi yan tesir yaşamadım diyor bazısı da beni makûs yaptı, ağır geçirdim diyor.

Başka Bir Deyişle özetle şahıslar arasında sübjektif yan tesir belirlememesinden kaynaklanıyor. İşte ağrıya duyarlılık, ağrıyı tolerasyon nasıl şahıslar arasında değişiklik gösteriyorsa aşıdaki yan tesirlerinin tarifi de tanımı da direnilmesi de bu biçimde değişiklik gösteriyor. Yan tesir bir birey için hiç ehemmiyetli bir tesir olarak belirlenmezken başka bir birey içi güçlü yan tesir olarak belirlenebilir. Yan tesirleri tolere edemediğini düşünen şahıslar bir sağlık kuruluşuna müracaat etebilirler. 

Alper Şener: Bağışık cevap şahıstan şahsa değişir, bu sebeple oluşan antikor ölçüyü ve yan tesirde değişir. Hastalığı ağır veya ayakta atlatma çerçevesindeki gidişatın benzersi aşıda oluşan yan tesirlerde de var.

Yan tesirler ne kadar süre sonra kaybolmalı? Ne kadar sürmesi sıradan?

İsmail Balık: Genellikle çoğu olayda hiç yan tesir görülmüyor. Yan tesir görülenlerde de 6-8 saat içine gevşiyor ve maksimum bir-iki gün içinde kayboluyor. Yan tesirlerin içinde en çok umursanması gereken anafilaksi dediğimiz ağır alerjik tepkin biçimidir. Bu da genellikle ilk kırk beş dakika içinde görülür. Zati aşılar şehir sağlık merkezinde bunun için yapılmak zorunda. Ve de aşı yapılan bireylere 30-45 dakika aşının yapıldığı yerden ufalamaması nasihat ediliyor. Bu çok çok ender bir vaziyettir ve böyle bir vaziyet büyüdüğünde ilaçlarla vaziyet düzenlenebiliyor. 

'YAN TESİRLER ÜRETİLEN ANTİKOR ÖLÇÜYÜ İLE ALAKALI DEĞİL'

Daha fazla yan tesir görmek bağışıklık sisteminin daha fazla antikor ürettiği anlamına mı geliyor?

İsmail Balık: Yan tesirlerin hafifliği ya da azlığı aşının daha az tesirli ya da daha çok tesirli olduğu anlamına gelmiyor. Yan tesirle bağışıklık sisteminin ürettiği antikor arasında bir ilişki yok. Hafif tesir gösterenler de, çok yan tesir gösterenler kadar antikor üretebilirler. 

Aşı yaptırmadan hemen evvel ya da sonra virüs kapmış olmak yan tesirlerin ağır bir biçimde görülmesine neden olabilir mı?

İsmail Balık: Hayır böyle bir ilişki mevzubahisi değil. Aşıdan hemen evvel ya da sonra virüs kapılmışsa, aşının anlamlı bir tesiri olmaz.

VİRÜS MÜ KAPTIM YOKSA AŞININ YAN TESİRİ Mİ?

Aşı sonrası görülen semptomlar yan tesirden değil de koronavirüsün bulgusu olabilir mi? 

İsmail Balık: Başka Bir Deyişle bunun tesadüfsel olarak denk gelme olasılığı var. Aşı olmadan birkaç gün evvel virüsü almışsa virüse bağlı bulguların aşının yan tesirleri ile karıştırılması olası. Şayet bir birey aşı olmadan evvel kazara virüse maruz kalmışsa, aşı yapılması da kuluçka vaktine denk gelmişse 2-10 gün arasında değişir virüsün bulguları aşı olduğu günlere denk gelebilir. Koronavirüsün bazı bulguları aşı yan tesirlerine benziyor. Özellikle delta varyantının son zamanlardaki bulguları soğuk algınlığı bulgularına daha fazla benzemeye başladı. Başka Bir Deyişle baş ağrısı, eklem ağrısı gibi bulgular karıştırılabilir.

Alper Şener: Çok düşük bir olasılık ama mümkün… Böyle tanı koyduğumuz hastalar oldu. Genelde insanlar ilk dozda dahi hemen korunma şemsiyesine girdiklerini sanıyorlar, ama bu doğru değil. İki dozdan 2 hafta sonra korunmanız başlıyor ama bu da garanti değil…Şayet karşılaştığınız virüs ölçüyü bedeninizdeki antikordan fazla ise sarihte kalan virüsler sizi enfekte edebilir. Bağışık cevap bunun için ek antikor üretir ama bu arada virüs yükü çok yüksek ise, aşıya ve antikora karşın hastalanabilirsiniz. İşte bu surattan gezen virüs yükü hala yüksek olduğu ve aşılardan kaçabilen varyantlar varken virüs yükünü düşürmek için ısrarla “maske kullanmaya devam” edin diyoruz.

Yan tesirleri ağır geçirmek hastalığı fark etmeden geçirmiş olma olasılığından olabilir mi?

Alper Şener: Hastalığı geçirenlerde oluşan antikor cevabı varken bireylere 12 hafta içinde aşılama önerilmiyor. Buradaki çekince aşının yakalamama veya bağışıklık cevabının afallayıp antikor oluşturamama tehlikeyidir. Dolayısı ile fark etmeden korona geçirenlerde 12 hafta içinde aşılama olsa dahi yan tesirlerin görülmesi veya yaygınlaşması mevzusunda bir tehlike çoğalışı ihtimalini ben şahsi olarak uzak görüyorum. Zira eşi vaziyetleri öteki aşılarda sık yaşıyoruz. Bir fark olmuyor. 

İkinci dozda ağır yan tesirler gören bir birey 'korona geçirseydi ağır atlatırdı' çıkarımı yapılabilir mi?

İsmail Balık: Netlikle hayır, hiç ilgisi yok.

Alper Şener: Aşı olanlarda görülen yan tesir daha güçlü ise asla koronayı da ağır geçirir diyemeyiz. Buradaki mekanizmalar çok değişik… Temel ilkemiz şu olmalı: Hastalığı geçirerek hakimiyetsiz bağışık cevap oluşma örn MIS-C ve MIS-A tehlikeniz vb vaziyetler sebebiyle- hakimiyetli ve profesyonel bağışık cevaba gereksiniminiz var. Bunu da aşı sağlıyor.