Merkel konuştu, tartışma başladı: Almanya neden birlikte hareket edemiyor?

Merkel konuştu, tartışma başladı: Almanya neden birlikte hareket edemiyor?

Artan hadise rakamlarıyla pandemide üçüncü dalgayı yaşayan Almanya'da Merkel'in geçen hafta sonu verdiği bir müzakere münakaşa yarattı. Almanya'nın yönetimsel yapısı gerçekten Covid-19'a karşı…

Almanya Başbakanı Angela Merkel'in geçtiğimiz pazar akşamı devlet televizyonu ARD'ye verdiği müzakere çok konuşuldu.

Merkel mülakatta ülkesinde yine çoğalışa geçen Covid-19 hadiseleri, hastalığın yayılımıyla alakalı alınan tedbirler, aşılamadaki yavaşlık ve eşi bir hayli mevzuda açıklamalarda bulundu.

Hükümetin zaman zaman yanılgılar yaptığını belirten Merkel, aşıdaki yavaşlığı ve karantina kaidelerinin hafifletilip yine sıkıştırılmasındaki oynaklığı "mükemmeliyetçilik meyilleri"yle açıkladı.

Merkel'in laflarında daha dikkat çekici olan ise faturanın büyüğünü ülkenin parçalandığı 16 eyaletin mahallî idareyicilerine kesmesi oldu. Aralarında kendi partisinden adların da bulunduğu bazı eyalet başbakanlarını sıkı tedbirler almamakla eleştiren Merkel, federal hükümetin elinde ülke genelinde geçerli olacak sıkı bir karantina bülten etme yetkisinin bulunmadığını belirtti.

ALMANYA'DA SİSTEM NASIL İŞLİYOR?

Eyalet sistemi günümüz Almanya'sının esas taşlarından biri. Orijinleri 1800'lere kadar uzanan bu sistem Üçüncü Reich başka bir deyişle Naziler yarıyılında askıya alındı.

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra bağlaşıkların işgali altında olan Almanya topraklarında idarenin yine şekillendirilmesi için dört esas ilke tanımlandı. Bunlar ademimerkeziyetçilik, Nazisizleştirme, askersizleştirme ve demokratikleştirmeydi.

İlk ilke yönünde yürütme yetkisinin ehemmiyetli bir kısmı 16 eyaletin mahallî idareyicilerine verildi. Böylece ikinci bir Hitler misalinin ortaya çıkmasına dair ihtiyat alındı.

Günümüzde de politik yelpazenin farklı noktalarında bulunan tüm partilerin korunduğu ve desteklediği federal yapı, "Grundgesetz" başka bir deyişle Esas Yasa olarak öğrenilen tüzüğün 70'inci maddesiyle ve Karlsruhe'de bulunan Tüzük Mahkemesi'nin kararlarıyla korunuyor. Bu maddede Esas Yasa'da belirtilen özel haller dışında tüm kanunuma yetkisinin eyaletlerde olduğu ifade ediliyor.

Eyaletlerin yetkili olduğu başlıklar oldukça geniş: Sıhhat hizmetleri, eğitim, polis eforu, kültürel siyasetler, inşaat tasarılaması hep eyaletlerin kararlarıyla tanımlanan mevzular. Ayrıca her eyaletin ayrı bir iç istihbarat hizmeti ve kendi duruşma sistemi bulunuyor.

Merkel konuştu, tartışma başladı: Almanya neden birlikte hareket edemiyor
Köln'de Covid-19 temkinlerine karşı tertip edilen bir protesto

GEÇEN YIL METHEDİLİYORDU, BU YIL NE OLDU?

Geçtiğimiz sene bu zamanlar koronavirüs salgını ilk defa ortaya çıktığında, Almanya'da karantina kaidelerine yüksek seviyede uyulması, federal sistemin bir neticeyi olarak görülüyordu. Bugün ise işler tersine döndü ve bu yapı ülkenin koronavirüsle gayretinde ehemmiyetli bir mani addedilir hale geldi.

Zira son yarıyılda bazı eyaletler kendi başlarına hareket ederek, aylık video konferans görüşmeleriyle tanımlanan Covid-19'la gayret hudutlarının dışına çıkıyor. Ulus genelinde bir adım atılabilmesi için Merkel'in 16 eyalet başbakanını aynı doğrultuda hareket etmeye ikna etmesi gerekiyor. Ancak bu ana kadar tek seslilik sağlanması pek olası olmadı.

Misalin popülasyonun seyrek olduğu Saksonya-Anhalt ya da Mecklenburg Batı Pomeranya gibi kırsal eyaletlerde, hadise rakamları da düşük olduğundan, idareyiciler sıkı tedbirler almaya karşı çıkıyor.

Fransa hududunda bulunan Saarland eyaleti de, Paskalya Bayramı'ndan sonra karantinayı tek taraflı kaldırmayı ve spor ve cümbüş yerlerini yine açmayı tasarlıyor.

Merkel konuştu, tartışma başladı: Almanya neden birlikte hareket edemiyor
Alman resim ajansı Picture Alliance'tan bir karikatür. Sağdaki eldivenler eyaletleri, soldaki ise federal hükümeti temsil ediyor. Yerde "Korona temkinleri" yazıyor.

MERKEL TENKİT ETTİ, HEMEN CEVAP GELDİ

En büyük eyaletlerden biri olan Kuzey Ren Vestfalya ise Merkel'in ziyaretinden yalnızca iki gün evvel enfeksiyon rakamlarının kritik hudut üzerine çıkmasına rağmen, alışveriş yerlerinin kapanmayacağını duyurdu.

Buranın başbakanı Merkel'in partisi Hristiyan Demokrat Birliği'nin yeni lideri Armin Laschet. Laschet Eylül'de yapılacak genel tercihlerde partisinin adayı olmayı kastediyor başka bir deyişle Merkel'in koltuğuna talip. Bu bağlamda düşünüldüğünde, Merkel'in pazar günkü mülakatında Laschet'e müteveccih "kaideleri uygulama şekli beni mutlu etmiyor" lafları dikkat çekici.

Laschet ertesi gün Merkel'e cevap vererek, "Federal hükümet ile eyaletlerin mesullüğü birbirine atmasının bize hiçbir verimi yok" derken herkesin enfeksiyon rakamının eksilmesini istediğini ve kendi eyaletinin çok farklı gereksinimlerine göre uygun temkinleri aldığını söyledi. Laschet, Saarland eyaletindeki mevkidaşı Tobias Hans'ı da korunmayı önemsememe etmedi.

Alman tutucuların bir değişik şansölye adayı olan Hristiyan Sosyal Birliği abonesi Bavyera Başbakanı Markus Söder'in ise yeniden pazar gecesi Tagsethemen programına çıkıp Merkel'e destekledimesi ve pandemi kanununun değiştirilerek federal hükümete "net kaideler uygulaması" için daha fazla yetki verilmesini korunması da esrarengiz bir ayrıntı.

Merkel konuştu, tartışma başladı: Almanya neden birlikte hareket edemiyor
Bavyera Başbakanı Söder

'MERKEL İSTESE YAPABİLİR' DİYEN DE VAR

İngiliz Guardian gazetesinin Berlin muhabiri Philip Oltermann'ın aktardığına göre, bazı tüzük hukuku uzmanları, Esas Yasa'nın Merkel'e milli karantina bülten etme yetkisi verdiğini düşünüyor. Çünkü tüzükte "hayvanlar ve insanlar arasında bulaşıcı riskli hastalıklara karşı ihtiyat" ayrıcalığı bulunuyor. Ancak Merkel'in 16 yıldır devam eden iktidarında sürdürdüğü uzlaşmacı tutum düşünüldüğünde bu siyaseten ve hukuken tehlikeli bir yaklaşım olarak görülüyor.

Deutsche Welle'ye göre, eyalet liderlerinin halkın geneliyle beraber hareket etmektense kendi seçmenlerini mutlu etme gayretlerinin altında ise büyük oranda yine seçilme tutkuları uyuyor. Özellikle büyük eyaletlerde başbakan olmak, federal hükümette bakan olmaya mukayese etildiğinde daha yüksek ve önü sarih bir mevki olarak görülüyor.

Bu sebeple gelecekte milli arenada boy göstermek isteyenler, evvel kendi eyaletlerinin başbakanlığına oynuyor. Geçmişte Helmut Kohl ya da Gerhard Schröder gibi tesirli ve uzun yarıyıllı şansölyelerin bir evvelki pozisyonları hep eyalet başbakanlığı olmuştu.

DEĞİŞİK FEDERAL ÜLKELERDE GİDİŞAT NASIL?

Değişik yandan Almanya'da kriz yaratan bu idare yapısı yalnızca bu ülkeye has bir gidişat değil. Misalin Alman gazeteci Andreas Kluth, Bloomberg için kaleme aldığı köşe yazısında, Almanya'nın yaşadığı açmazın eşlerinin Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Belçika, İsviçre, Brezilya, Hindistan gibi ülkeler için de mevzubahisi olabileceğini belirterek esas sorunu şu tümceyle özetledi:

"Bir pandemi sırasında bölgesel özerklik ve elastik mahallî tepkiler ile milli koordinasyon ve meblağlılık arasındaki balansı nasıl sağlarsınız?"

Pandemi gibi vaziyetlerde federal yapıların ölçek ekonomisi kaybı yarattığını belirten Kluth, misalin sıhhat sisteminin dijitalleştirilmesi gibi bir gidişatta tek bir milli sistemin hem daha ucuz hem de daha bereketli olduğunu, parçalı sistemlerin ise Almanya'daki gibi bir "kırkyama yorgan" haline geldiğini ifade etti. Bir değişik dezavantajın da Merkel'le görüşmeyi yapan televizyoncu Anne Will'in "organize sorumsuzluk" olarak belirlediği gidişat olduğunu ifade eden Kluth, bu yapının merkezi hükümetle mahallî idarelere kabahati birbirine atma rahatlığı verdiğini ve politikacıların hesap verebilirliğini eksilttiğini belirtti.

Bununla beraber ikisi de federal yapıya sahip Brezilya ile Avustralya'nın Covid-19 temkinlerini de mukayese eten Kluth, birinin zafersiz birinin galibiyetli olduğunun altını çizerek tek mesulün federalizm olarak görülmesinin doğru olmadığını da vurguladı.