Parmakla gösterilen İzlanda’da vakalar tırmanışta ama tek bir ölüm bile yok

Parmakla gösterilen İzlanda’da vakalar tırmanışta ama tek bir ölüm bile yok

Pandeminin başından beri toplam 33 vefat ile salgını çok zaferli bir biçimde yürüten İzlanda'da milletin %71'i çift doz aşılı. Ağustos ayında hadise sayıları süratle artan ülkede aşı karşıtları bunun

İzlanda; İskandinavya ve Büyük Britanya'nın kuzeybatısında yer alan minik bir isme. Ülke, pandeminin başından beri parmakla gösterilecek kadar zaferli ülkelerden biri oldu. Natürel bunda bir isme ülkesi ve popülasyonunun az olmasının tesiri oldukça büyük olsa da bugüne kadar toplam 10.952 hadise, 10.147 iyileşen hasta ve 33 vefat ile salgını en iyi biçimde hakimiyet altına alan misal ülkelerden bir tanesi.

26 Mayıs’tan beri Covid-19’dan kimse hayatını kaybetmedi… Peki İzlanda’nın sırrı ne

Grafik: Harun Elibol

Ancak popülasyonun %71’inden aşırısının çift doz aşılı olduğu ülkede Temmuz ayının sonlarından itibaren hadise sayıları süratle tırmanışa geçti. Hadise sayılarındaki süratli yükselişe karşın 26 Mayıs'tan beri ülkede koronavirüse bağlı tek bir can kaybı dahi yaşanmadı.

İzlanda'da bugüne kadar azami günlük can kaybı 9 Kasım'da 3 bireyin hayatını kaybetmesi ile kayıtlara geçmişti. Şu anda ise bu minik isme ülkesi pandeminin başlangıcından bu yana azami hadise saylarına sahip.

Peki aşılamada bu kadar zaferli olan bu ülkede neden hadise sayıları bu kadar yüksek?

Aşı karşıtları, bu vaziyetin aşılamanın “galibiyetsiz” olduğunun bir delili olduğunu dile getiriyor fakat bulaşıcı hastalıklar uzmanları İzlanda’daki salgının, covid aşılarının virüsün en şiddetli ve ölümcül tesirlerini önlemede ne kadar tesirli olduğunu gösterdiğini söylüyor.

'AŞILAMA OLMASA SALGIN BİR FACİA OLACAKTI'

Ülkenin son zamanlarda görülen olaylarda virüsün tesirleri çok hafif izliyor. Böylece yeni olaylar artsa dahi, İzlanda'nın covid-19'dan dolayı hastaneye yatış ve vefat oranları oldukça düşük.

Şu anda enfekte olan 1,300 insandan, yalnızca %2'si hastanede. Uzmanlar, İzlanda'nın tamamen aşılanmış bireylerdeki enfeksiyonlar hakkında kıymetli bilgiler sağladığını söylüyor. 

Ülkenin en büyük hastanesinin CEO'su Pall Matthiasson, aşılama olmasaydı İzlanda'da salgının "facia olacağını" söylüyor. Daha bulaşıcı delta varyantının, popülasyonlarını aşılamaya oranla geç başlayan ülkelerde olayların fırlamasına neden olduğu görülüyor. Yüksek seviyede aşılanmış topluluklar dahi virüsün aktif noktaları haline gelmiş vaziyette.

The Washington Post tarafından takip edilen bilgilere göre, İzlanda popülasyonunun takribî yüzde 71'inin tamamen aşılanmış vaziyette. Aşılama geçen senenin son günlerinde başladı.

DÜNYADA EN FAZLA COVİD-19 AŞISI YAPILAN ÜLKELER ARASINDA 

İzlanda'da Pfizer-BioNTech, Oxford-AstraZeneca, Moderna ve Johnson & Johnson aşıları uygulanıyor. Ülkede paylaşılan bilgilere göre, takribî 343 bin popülasyona sahip adada popülasyonun %77’si en az bir doz aşılandı. %71’i ise çift doz aşılı. İzlanda'da bugüne kadar 477 bin 205 doz aşı uygulandı. Günlük uygulanan aşı dozu ortalaması ise takribî 2500 ortamında.

SÜRÜ BAĞIŞIKLIĞINI GARANTİ ETMİYOR AMA VEFATLARI ÖNLÜYOR

Bilgiler, virüse tutulan aşılı bireylerin genellikle ciddi bir hastalık geçirmeden iyileştiğini gösteriyor. İzlanda, tesirli bir aşı uygulamasının sürü bağışıklığını garanti etmediğini, ancak hastaneye uyuyuşları ve vefatları nasıl önlediğini gösteren bir hadise çalışması sunuyor.

İZLANDA’DA SALGIN NASIL İDARENDİ?

İzlanda, 28 Aralık 2020'de ilk doz COVID-19 aşısını aldı ve aşılama ertesi gün başladı. 16 Ağustos 2021 itibariyle, İzlanda popülasyonunun %69'u tamamen aşılanmıştı. İzlanda, emin demografik özelliklere müteveccih destekleyici aşılar uyguladı ve önümüzdeki haftalarda 12 ila 15 yaşındakiler için aşı sunmaya başlayacak.

2017 senesinden bu yana İzlanda’nın Başbakanı olan Katrin Jakobsdottir, pandeminin ilk başlarında ülkesine acil bir biçimde Covid-19 test kitleri getirileceğini açıklamış, bu testlerin tüm vatandaşlara fiyatsız olacağını duyurmuştu. Ülkenin popülasyonu oranlandığı zaman sayılar İzlanda'nın, Güney Kore'nin 5 katı oranda koronavirüs testi yaptığını ortaya koymuştu.

Salgının ilk aylarında TIME 100 Talks ziyaretleri kapsamında gazeteci Katie Couric’e konuşan Jakobsdottir, “Bir siyasetçi olarak benliğinizi bir kenara vazgeçmek ve kimsenin varsayım dahi edemeyeceği bir krizle karşı karşıya kalan mütevazı bilim insanlarından bir şeyler bilmek ehemmiyetli” dedi. Ayrıca kadın liderlerin salgın idaresinde çok daha zaferli performans sergilemesinin de ‘rastla olmadığını' da vurguladı.

26 Mayıs’tan beri Covid-19’dan kimse hayatını kaybetmedi… Peki İzlanda’nın sırrı ne

İzlanda Başbakanı Katrin Jakobsdottir

BAŞARININ SIRRI DAYANIŞMA

Jakobsdottir, “İzlanda minik bir ülke, bu salgın sırasında sezdiğimiz şey büyük bir dayanışmaydı. Mesullüğün her birimizin omuzlarına verildiğini söyleyebilirsiniz. Şayet işe yaramasını istiyorsak hepimizin bunun bir parçası olmalıyız ve bence bu gerçekten işe yaradı” ifadelerini kullandı.

MEKTEPLER VE KAMU KURULUŞLARI KAPATILMADI

İzlanda'da öbür ülkelerin aksine anaokulular ve ilkokullar, kamu kuruluşları kapatılmadı ama mekteplerde sınıf mevcudunun eksiltilmesi, ders saatlerinin kısaltılması ve sosyal mesafenin korunması gibi temkinler alındı. Ayrıca ülkede uslu telefon uygulaması üzerinden yapılan izleme sistemi sayesinde, semptom gösteren bir şahıs yaşı ne olursa olsun hemen karantina altına alınarak hastalığın yayılmasının önüne geçilmeye çalışıldı. 

İzlanda ayrıca pandeminin başlangıcından bu yana virüsü test etmek ve izlemek için gelişmiş bir sisteme sahipti. İzlanda'nın sağlık departmanı ile Rejykjavik merkezli insan genomu firmayı deCODE arasındaki ortaklığın neticeyi olan bu himaye, virüsün yayılma biçimiyle alakalı ilk temkini açıklamalardan kimilerine yol açtı. Enfekte olan insanlardan çoğunun semptom göstermediği ve çocukların ise erişkinlerden daha az hastalanacağı gibi… Popülasyonunun çok daha minik bir kısmını test eden Amerika Birleşik Devletleri gibi bir ülkenin aksine, bu sistem İzlanda'ya içinde bulunduğu vaziyetin net bir fotoğrafını sunmaya devam ediyor. 

25 HAZİRAN 2021'DE TÜM KISITLAMALAR KALDIRILDI

Tüm dünyayı tesiri altına alan Delta varyantı paniği suratından aşılama kampanyasını sürdüren ülkeler birer birer daha önceki kısıtlamalarına geri dönmeye başladı ancak virüsle gayrette büyük zafer gösteren İzlanda, ülkenin baş bulaşıcı hastalıklar uzmanı Þórólfur Guðnason danışmanlığında alınan flaş bir kararla 25 Haziran’da tüm Kovid-19 kısıtlamalarını kaldırdı. 25 Haziran’da İzlanda, 100.000 şahıs başına yalnızca 1,6 yeni coronavirüs olayı kaydedildi. Yetkililer, ülkenin iyi bir konumda olduğunu düşünerek artık maske ve mesafe kaidelerini, buluşma veya çalışma saatlerindeki hudutlandırılmaları, aşılı yolcular için test yapılma zorunluğunu kaldırdı.

İzlanda böylece koronavirüs kısıtlamalarını tamamen kaldıran ilk Avrupa ülkesi oldu. Ancak yasaklar yalnızca ülke hudutları içinde kaldırıldı, dışarıdan ülkeye giriş yapacaklar için aynı kısıtlamalar devam etti.

İzlanda Sağlık Bakanı Svandis Svavarsdottir, “Yaşamak için sıradan sezdiğimiz ve özlemini dinlediğimiz cemiyete yine kavuşuyoruz” dedi. Başbakan Katrin Jakobsdottir ise "Ülkemizdeki vaziyet dünyanın en iyileri arasında" dedi. Bu açıklamaların ardından kısa bir vakit sonra yeni olayların sayısı artmaya başladı.

ARTIŞI SEBEBİ GECE KULÜPLERİ VE EURO 2020

Ülkenin yetkili sağlık müesseseleri, olayların çoğalmasının sebebini çoğunlukla gece kulüplerine ve kimilerinin “facia reçetesi” olacağı mevzusunda uyardığı Euro 2020’ye katılmak için Londra'ya seyahat eden isme durgunlarına bağladı.

Salgının başından beri azami günlük hadise sayısı 11 Ağustos'ta 170 olarak kaydedilen İzlanda'da şu anda bin 376 bireyde faal olarak covid-19 virüsü bulunuyor. Temmuz ayının sonlarından itibaren hadise sayılarında ciddi bir çoğalış kollanan İzlanda'da, mevcut olayların %2’sinin ciddi hastalığa tutulduğu belirtildi.

26 Mayıs’tan beri Covid-19’dan kimse hayatını kaybetmedi… Peki İzlanda’nın sırrı ne

Grafik: Harun Elibol

Hadise çoğalışları ile beraber İzlanda süratle aşı karşıtı hareket için bir konuşma noktası haline geldi. Fox News'den Laura Ingraham, bir davetlinin İzlanda'da "neredeyse aşı bu hadise patlamasına davetiye çıkarmış gibi" dediği bir kısmı yayınladı. Bir epidemiyolog ve Boston College'ın Evrensel Public Health ve Common Good Programı direktörü Philip J. Landrigan, bu cins gözlemlerin yanlış olduğunu söyledi. “Aşıların vefata karşı neredeyse salt koruma sağladığı” gerçeğini sıçrıyorlar” diye konuştu. 

Landrigan,"Bir Hayli yerde güya çığır açan hadiseleri gördük, ancak her zaman ciddi hastalık ve vefat oranı son derece düşük oldu. Buradaki hakikat ileti bu gerçekten" dedi. 

İzlanda Hastane’sinin idareyicisi Matthiasson, ülkemiz virüsü yenmiş gibi göründüğünde, olaylarda bu son yükselişi beklemediğini söyledi ve ilave etti “Bilgiler sarihçe ortada. Aşı olmak hastaneye kabul ihtimalini kat kat azaltır."

Ülkede milletin büyük bir kısmı Pfizer aşıları olmak üzere iki dozluk bir mRNA aşısı oldu ancak yetkililer tek doz Johnson & Johnson aşısı alan 53.000 bireye en az sekiz hafta sonra ek bir aşı yapılması gerektiği açıklandı.

İzlanda Hükümeti’nin Covid-19 kısıtlamalarını kaldırmasından bir ay sonra sosyal mesafe, maske kullanımı ve kapalı yerlerdeki kapasite kısıtlamaları geri döndü. Bazı kapalı alanlar için maske takma lüzumluluğu ve kapalı yerlerde 200 karakter kapasite hududu geldi. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri yetkilileri geçen hafta vatandaşlarını İzlanda ziyaretleri mevzusunda uyardı.

Washington Üniversitesi'nde Epidemiyolog ve küresel sağlık profesörü olan Brandon Guthrie, İzlanda'da yaşananların amaca müteveccih gevşetme temkinlerinin sürdürülmesi için güçlü bir delil oluşturduğunu söyledi. 

Temkinler, Temmuz ayı sonlarında yürürlüğe girdi ve yeni olayların yükselişi son günlerde yavaşlamış görünüyor.

Guthrie, “Bilim adamlarının emeli aşı ile rastgele bir enfeksiyon olasılığına karşı kapsamlı koruma sağlamaktan öte aşıların vefat ve ciddi hastalıkları önlemesiydi. Büyük dalgalanmalar bağlamında az sayıda vefat veya ciddi hastalık olayı olmaması netlikle en azından kısmi bir zafer olarak görülmelidir." diye ilave etti.

İzlanda'nın baş epidemiyoloğu Thórólfur Gudnason ise aşılamanın, uzmanların sürü bağışıklığına dair umduğu noktaya götürmediğini söyledi.

Gudnason'ın sürü bağışıklığı reelleştirmek için bir öbür teklifi, koronavirüsün yayılmasına izin vermek. Uzman, bunu yaparken alıngan grupları gözeterek ciddi hastalıkların önlenmesi gerektiğinin altını çizdi.

Kaynak: Washington Post, Reuters