Rüçhan hakkı nedir? Bedelli sermaye artırımı ve rüçhan hakkı detayları

Rüçhan hakkı nedir? Bedelli sermaye artırımı ve rüçhan hakkı detayları

Rüçhan hakkı, borsada sıklıkla karşılaşılan terimler arasında yer almaktadır. Rüçhan hakkı bütün anlamıyla ortaklıkların bedelli anapara artırımlarına mevcut ortakların öncelikle katılma hakkıdır. Söz

Rüçhan hakkı kullanma süresi 15 günden az, 60 günden fazla olamaz. İşletme, rüçhan hakkı kullanma vakitlerini yayınladığı sirkülerde bülten eder.  

Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı nedir ?

Pay tahvilleri borsada operasyon gören işletmelerin nakdi anapara çoğalışı yapmak üzere tanımladıkları rüçhan hakkı kullanma süresi içinde söz mevzusu pay tahvili üzerinde bulunan yeni hisse alma kuponunun alınıp satılabilmesi için, İMKB’ce tanımlanacak zaman içinde açılan pazardır.  

Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı ne kadar zaman ile sarih kalır ?

Rüçhan hakkı kupon pazarı alakalı firmanın pay bonolarının rüçhan hakkı kullanım zamanıyla aynı zamanda başlamakta ve rüçhan hakkı kullanma süresi sonundan evvelki 5. İşgünü kapanmaktadır.  

Rüçhan Hakkı ve Bedelli Anapara Artırımı Nedir?

Bedelli Anapara artırımı, işletmelerin dış kaynaklardan temin etmiş oldukları yeni kaynaklar karşılığında başka bir deyişle bir bedel karşılığında pay tahvili dağıttıkları anapara artırım cinsidir. Ortakların Bedelli Anapara artırımına katılma hakları da Rüçhan Hakkı olarak adlandırılmaktadır.

İşletmeleri Bedelli Anapara artırımı yapmaya iten başlıca iki neden bulunmaktadır. Bunlardan ilki, firmanın faaliyet hacminin gelişmesine paralel olarak anapara gereksiniminin olması. İkincisi ise, yeni yatırımlar sonucunda işletmelerin fon gereksinimi içinde olması ve lüzum dinlenen fonların bir kısmının anapara artırımı yoluyla temin edilmeye çalışılması. Bedelli Anapara artırımı firmaya ek bir finansman kaynağı sağlamaktadır. Bu kaynak genellikle mevcut ortaklardan temin edilmekle birlikte bazı vaziyetlerde de mevcut ortakların Rüçhan Hakları kısıtlanarak, yeni ortaklara bu olanak primli olarak kullandırılmaktadır. Böylece yeni ortaklar edinebilen işletmeleri bu yola iten başlıca neden daha fazla fon temin etme gereksinimidir. Bu yolla işletmeler bayağıda 1.0 TL nominal bedele sahip yeni tahvilleri mevcut ortaklarına yeniden 1.0 TL'den kullandırarak, bir tahvil karşılığında böylece 1.0 TL fon temin edecekken, yeni ortaklara daha yukarıya bir maliyetten tahvilleri satarak daha fazla fon temin etme imkânını elde etmektedirler.

Yukarıyada bahsedildiği gibi işletmeler Bedelli Anapara artırımında genelde 1.0 TL'lik nominal bedele sahip yeni tahvilleri yeniden 1.0 TL karşılığında mevcut ortaklarına kullandırmakla birlikte, bazı zamanlar daha fazla fon gereksinimi içinde olan işletmeler daha yüksek bir maliyetten Rüçhan Hakkını mevcut ortaklarına kullandırma yoluna gitmektedir. 

Bedelli Anapara artırımı esnasında işletmeler gerek mevcut ortaklarına, gerekse yeni ortaklarına primli maliyetten kullandırdıkları bonoların primli kısmı Bilanço'da Özanaparanın Emisyon Primi kalemine kaydolunmaktadır.

Misal: 
ABC A.Ş. yapmış olduğu Bedelli Anapara'de mevcut veya yeni ortaklarına 1.0 TL nominal bedele sahip beher pay bonosunu 3.0 TL maliyetten kullandırmıştır. Bu vaziyette firmanın yapacağı muhasebe operasyonu şu biçimde yapılacaktır; ihraç edilen her yeni tahvil için Ödenmiş Anapara'ye 1.0 TL, aradaki 2.0 TL'lik fark ise Emisyon Primi kalemine kaydolunacaktır. Bu operasyonun muhasebe ilkeleri ile gösterimi şu biçimde olacaktır; 

Kasa3.0 TLÖdenmiş Sermaye1.0 TLEmisyon Primi2.0 TL

Bedelli Anapara artırımında ortaklardan fon arz edildiğinden yukarıyada bahsedilmiş idi. Bu fon ortakların öz kaynaklarından karşılamak gidişatında oldukları gibi, anapara artırım ile aynı zamanlarda yapılan Temettü ödemelerinden şayet işletme temettü dağıtırsa elde edilen kaynaklar ile bir kısmının veya tamamının karşılanması da muhtemel bulunmaktadır. Bu vaziyet temettü'den yapılan Bedelsiz Anapara artırımına benzemektedir ve İMKB'ye kote işletmelerin çokça kullanılan bir method’dur. Temelinde temettüden dolayı direk olarak yapılabilinen Bedelsiz Olanağı da bu usulden hasıl olmuştur.

Bedelli Anapara artırımı işletmelerin Piyasa Bedellerini etkilemektedir. Bunu alttaki misal ile daha iyi göreöğrenme ihtimaline sahip olacağız.

Misal: 
Bedelsiz Anapara artırımına misal olarak kullandığımız XYZ A.Ş.'nin aynı cari piyasa bilgilerinde bu sefer %50 Bedelli Anapara yaptığını düşünelim. İşletme Rüçhan Haklarını 3.0 TL'den kullandırıyor olsun. 

XYZ A.Ş.’nin Cari Piyasa VerileriÖdenmiş Sermaye100 milyon TLHisse Tahvili Sayısı100 milyon adetHisse Tahvili Fiyatı5.0 TLPiyasa Değeri500 milyon TL

İşletme %50 Bedelli Anapara artırımına gitmektedir, bu gidişatı da 100 milyon TL 'lik daha önceki ödenmiş anaparasına bire yarım oranında, zira %50 50 milyon TL 'lik yeni anapara ilave edilmektedir, böylece firmanın yeni anaparası 150 milyon TL olmaktadır. Fakat Firmanın kasasına 150 milyon 50 milyon yeni pay tahvili*3.0 TL pay başına rüçhan hakkı bedeli girmektedir. Pay Tahvili rakamı da ödenmiş anaparaya paralel bir biçimde çoğalacaktır ve 150 milyon adet olacaktır.  

Kasa150 milyon TLÖdenmiş Anapara  50 milyon TLEmisyon Primi100 milyon TL

Anapara artırımları esnasında pay bonolarının yeni maliyetlerini hesaplayan yöntemi kullanarak, firmamızın pay bonolarının daha önceki 5.0 TL'ye göre yeni maliyetlerini ve buna bağlı olarak da piyasa bedellerini bulabiliriz. Firmamızın Temettü dağıtmadığını ve Bedelsiz Anapara Artırımı yapmadığını öğrenmekteyiz, pay bonoların yeni maliyeti alttaki biçimde olacaktır; 
 
Firmanın pay bonolarının yeni maliyeti 4.33 TL olarak hesaplanmakla birlikte bu maliyeti en yakın maliyet aralığına yuvarlar isek 4.35 TL bedelini buluruz ve pay tahvili anapara artırımı sonrası ilk seansta bu maliyetten operasyon görmeye başlayacaktır. Bu yeni maliyet üzerinden firmanın Piyasa Bedelini hesaplayacak olursak 4.35 TL*150 milyon adet tahvil yeni 652.5 milyon TL'lik piyasa bedeli buluruz. Yapılan Anapara artırımı operasyonu firmanın piyasa bedelini 152.5 milyon TL çoğaldırmış bulunmaktadır ve dikkat edilirse bu meblağ küsurat düzenlemesini de dikkate alınmalı firmanın kasasına giren meblağa denk olmaktadır. 

XYZ A.Ş.’nin Yeni Piyasa VerileriÖdenmiş Sermaye150 milyon TLHisse Tahvili Sayısı150 milyon adetHisse Tahvili Fiyatı4.35 TLPiyasa Değeri652,5 milyon TL

 

Borsada kolay operasyon ve düşük komite için tıklayın