'Salvinia bizi öldürüyor' Bir kasabanın kaderi bu böceğin ellerinde!

'Salvinia bizi öldürüyor' Bir kasabanın kaderi bu böceğin ellerinde!

İstilacı bir su otu olan Salvinia molesta, Kamerun'un en ehemmiyetli göllerinden birinin barbar hayatını ve bu gölden elde edilen ekonomik kazancı yok etti. Bölgenin kurtuluşu ise Cyrtobagous…

Kamerun’un en ehemmiyetli göllerinden biri olan Ossa Gölü, son yarıyıllarda esrarengiz bir mesele ile karşı karşıya. 

Littoral Bölgesi'nde Edéa şehrinin batısında yer alan bu göl, bundan 5 sene evvel tatlı su kaplumbağaları, timsahlar ve 18'den fazla balık ailesiyle doluydu. Aynı zamanda International Union for Conservation of Nature’ın Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği kırmızı listesinde ‘korunmasız’ olarak listelenen bir cins olan Afrika deniz ayısının da kalesiydi.

Ancak bugün ürkütücü bir biçimde suskun ve neredeyse bomboş...

Ossa Gölü’nde ne oldu?

Zimbabve ve Zambiya arasındaki Kariba Gölü'nün büyük bir kısmını istila ettikten sonra "kariba otu" olarak da anılmaya başlayan, istilacı su otu Salvinia molesta, Ossa Gölü’nü de tesiri altına aldı. Gölnam neredeyse tamamı bu ot ile kaplandı.

Toprağa yapışmayan, su kütlelerinin yüzeyinde hür yüzen bir nebat olan Salvinia molesta, ilk bakıldığında göze çok güzel görünse de reelinde gölün ekolojik yapısı için büyük bir risk.

Zira bu nebat o kadar süratli dağılıyor ve bulunduğu alanı o kadar eforlu bir biçimde kaplıyor ki gelişmesini önlemek neredeyse olanaksız bir hal alıyor.

Güney Brezilya ve Kuzey Arjantin'e has bir nebat olan Salvinia, su kütleleri arasında rüzgar, su akıntıları, su baskınlar, hayvanlar ve insanlarla dağılabiliyor.

Salvinia bizi öldürüyor Bir kasabanın kaderi bu böceğin ellerindeOssa Gölü, Salvinia molesta ile kaplı

Nebatın su yüzeyinde oluşturduğu katman, gün ışığının suyun altına girmesini önlüyor. Bu da çoğu balık cinsinin beslendiği fitoplanktonun yeterince fotosentez yapmasına mani oluyor. Balıkların gelişimini kısıtlayan bu nebat, gölde yaşayan öbür canlıların da beslenme güçlüğü sürüklemesine ve başka sulara göç etmesine yol açıyor.

AMMCO Afrika Deniz Memelileri Koruma Teşkilatı kurucusu Aristide Takoukam Kamla, özellikle Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği’nin kırmızı listesinde yer alan Afrika deniz ayıları hakkında evhamlarını dile getiriyor. Kamla, "Ossa Gölü, üzerinde seyrek olarak analiz yapılan deniz ayısı cinslerinden biri olan çok rakamda Afrika deniz ayısına konut sahipliği yapıyordu. Göldeki popülasyonları şimdi eksiliyor gibi görünüyor" biçiminde konuşuyor.

Salvinia molesta ekonomiyi nasıl etkiledi?

Gölnam etrafında yaşayanların büyük çoğunluğu Ossa Gölü’nde balık tutarak uyumlarını sağlıyorlar. Bugün Salvinia molesta ile kaplı olan gölde faal olarak balık yakalamaya çalışan mahallî ulus, kazançlarının takribî yüzde 80’ini kaybettiklerini söylüyor.

Bir balık perakendecisi olan ve 22 yıldır gölde balık yakalayan yerli milletten balık satın alan Dina Marie-Louise, “Salvinia bizi öldürüyor” diyor ve ilave ediyor: "12 çocuğumdan yedisi, Salvinia'nın neden olduğu mali güçlükler sebebiyle mektebi vazgeçti."

12 yıldır gölde balık yakalayan Roland Ngolle de eş bir tablo çiziyor. Ngolle, "Bu gölde balık yakalayacak yerimiz tükeniyor. Hiçbir şey yapılmazsa Salvinia, Ossa Gölü'nün tamamını yutacak. Daha Öncekinden her sabah 100’den fazla balıkçı bu gölü ziyaret ederdi. Bugün balıkçıların rakamı bir elin parmağını geçmiyor” diye konuşuyor.

Kamerun’un Salvinia ile ilk çabası olsa da, gölün kurtulması için ulus yoğun bir mücadele gösteriyor. Gölnam etrafındaki kasabalardan biri olan Dizangue’de de ulus bu vaziyeti çok ciddiye alıyor. Kasabanın her bir köşesinde Salvinia meseleyi mevzusunda uyaran tabelalar yer alıyor. Tabelalarda “Gençler, Ossa Gölü’nü kurtaralım”, “Gölümüzü Salvinia istilasından kurtaralım” yazıyor.

Salvinia bizi öldürüyor Bir kasabanın kaderi bu böceğin ellerinde

Salvinia molesta’dan kurtulmanın yolları neler?

Gölü istila eden su otunun çıkarılmasının üç ana yolu bulunuyor.

Birincisi fiziksel ve en güç olanı; nebatları manuel olarak toplamak. Kamerunlu nebat bilimcisi Lum Fontem, “Manuel usul, düşük istila oranında elle sürükleme, yüksek istila oranında ise özel donanım kullanımını kapsar. Bu usul yoğun emek ister, çok yorucudur ve zaman alır” diyor.

Mahallî ulus, 2019 senesinden beri Ossa Gölü’ndeki Salvinia nebatının dağılmasını eksiltmek için seferber oluyor. 2019 ve 2020 senelerinde gölden 200 tonun üzerinde Salvinia elle sürükleme usulü ile kaldırıldı ancak rastgele bir katkısı olmadı. Zira nebat süratli geliştiği için çıkarılanların yeri hemen doldu.

İkinci alternatif, yabani otları öldürmek için kullanılan herbisitlerin uygulanmasını kapsayan kimyevi hakimiyet. Ancak herbisitler yalnızca yabani otları öldürmekle kalmıyor, aynı zamanda göldeki öbür nebatlar ve organizmalar için de tehlike oluşturuyor. Kimyevi yaklaşım şimdiye kadar Ossa Gölü’nde sınanmadı ve bilim insanları bu sınamanın asıllaşmaması mevzusunda büyük mücadele tüketiyor.

Ossa Gölü’nü nebat istilasından kurtarmanın, gölü hafifletmek ve ekosistemi daha önceki haline getirebilmenin son bir yolu var: Cyrtobagous salviniae öbür ismiyle salvinia biti ya da kurdu olarak öğrenilen bir böcek cinsi.

Evet doğru duydunuz, Ossa Gölü’nün geleceği bir böcek cinsine bağlı! Minik, kahverengi-siyah bir su böceği olan salvinia kurdu, sadece bu otla besleniyor. Erişkin formunda yalnızca 2-3,5 mm boyundaki bu minik böceğin uzun, sağlam bir burnu var. Nebatın köklerine girerek ölümcül zarara yol açıyor ve salvinia’yı yok ediyor.

Salvinia bizi öldürüyor Bir kasabanın kaderi bu böceğin ellerindeSalvinia biti göldeki ekolojik balansı geri getirebilir

Ossa Gölü’nün mukadderatı nasıl bir böceğe bağlı olabilir?

Salvinia kurdu, 1978 ile 1982 seneleri arasında Güney Amerika'da araştırmalar yürütürken, Avustralya hükümeti araştırma müesseseyi CSIRO'da bir bilim insanı olan Wendy Forno tarafından keşfedildi. Salvinia'yı yok etmek için biyolojik bir casus olan bu böceğin ilk sınamaları, 1980’de Avustralya’daki Moondarra Gölü’nde yapıldı.

O senelerde yapılan sınamanın neticeyi bilim insanlarını çok afallattı zira göl salvinia nebatından büyük miktarda arınıldı.

Eş bir çalışma, 2000'li senelerin başında Senegal Nehri'nde de yapıldı. Nehri saran salvinialar, bu böcekler sayesinde hakimiyet altına alındı. Bu çalışmalar neticeyi, böceklerin etraf veya mahsuller için rastgele bir risk oluşturmadığı da ispatlandı. Peki ama nasıl? Bu böcekler bütün olarak ne yapıyor?

Salvinia kurdu, sadece salvinia ile besleniyor, öbür su bitkilerini değmiyor. Nebatlar mevsimsel olarak çoğaldıkça, böcekler de çoğalıyor. Böcekler ve salvinia, mevsimlere göre balanslı bir biçimde aralıksız çoğalıyor ve eksiliyor. Başka Bir Deyişle Salvinia varsa böcekler de var oluyor ve bu nebatların büyük kısmını yiyerek yok ediyor.

Bilim insanları, bu böceklerin Salvinia’yı tamamen ortadan kaldırmadığını ancak ekolojik sistemi dengelemeye destekçi olduğunun altını çiziyor.

Böcekler Ossa Gölü için kullanılacak mı?

Güney Afrika'daki Rhodes Üniversitesi Su Likeni Biyolojik Hakimiyet Programı'ndan Julie Coetzee, salvinia kurtlarının gölü arınabileceğine inanıyor. Ancak zamana gereksinim olduğunun da altını çiziyor ve “Kamerun'da bir biyolojik hakimiyet programı uygulamak, Salvinia'nın hakimiyeti için en etraf arkadaşı ve ekonomik olarak sürdürülebilir bir alternatif. Göldeki istilanın ebadı göz önüne alındığında böceklerin nebatların eksilmesine destekçi olması azıcık zaman alacak” diyor.

Ossa Gölü’nün kurtarılması ve böceklerin göle vazgeçilmesini sorgulamak için bir takım heyetti. Hükümetten izin alınır alınmaz böcekler göle vazgeçilecekler. Yetkililer, iki ya da üç sene içinde bu istilacı nebatın hakimiyet altına alınabileceğini umuyor.