Süs balığı felaketi! 'Heves kaçınca' atılıyor, bakın neye yol açıyor...

Süs balığı felaketi! 'Heves kaçınca' atılıyor, bakın neye yol açıyor...

Çin Sazanı, İsrail Sazanı derken göllerdeki istilacı balıklar, canlı spektrumunu tehdit etmeye devam ediyor. Tüm bunlara konut ve bürolarda beslendikten sonra 'tutkumuz kaçtı' denilip, göl ve…

Amerika Birleşik Devletlerinin Minnesota eyaletindeki Keller Gölü'ne birkaç sene evvel vazgeçildiği sanılan Japon balıkları kısa zamanda öteki balık cinslerini yok etti. Gölü istila eden Japon balıklarının fazla gelişerek gölnam ekosistemine hasar vermesi sonrası yetkililer de balıkların göllere vazgeçmemeleri çağrısında bulunuldu. 

Amerika Birleşik Devletlerinde yaşanan son misal uslara Türkiye'nin ‘iç suları’nın son gidişatını getirdi. Türkiye'de de tüm ihtarlara karşın bazen iyi maksatla bazen de şuursuz 'deney yapma merakı' suratından baraj gölleri ve göletler 'istilacı' balıkların egemenliklerini duyuru ettikleri yerler olabiliyor.

Süs balığı felaketi Heves kaçınca atılıyor, bakın neye yol açıyor...

EN BÜYÜK DARBE AKVARYUM BALIKLARINDAN

Göllerdeki balık spektrumuna en büyük darbeyi ise şuursuzca vazgeçilen akvaryum balıkları vuruyor.
Özellikle 'Japon' diye öğrenilen ziynet balıkları, salındıkları tatlı sulara kısa zamanda adapte olup, öteki balıkların yaşam alanını daraltıyor.

Süs balığı felaketi Heves kaçınca atılıyor, bakın neye yol açıyor...

ÇİN İSRAİL SAZANI

Türkiye'deki göllerde istilacı balıklar arasında başı sürükleyen cins ise 'Çin ya da İsrail Sazanı' olarak öğrenilen cins. Senede 9 defa üreyebilen İsrail sazanı, kısa zamanda bulunduğu suda kontrolünü duyuru ediyor. 

Hurriyet.com.tr'ye konuşan Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Kısmı öğretim abonesi Prof. Dr. Nazmi Polat "İstilacı cinslerin bir göl ya da derede baskın hale gelmesi natürel cinslerin yok olabileceğinin işaretidir" ihtarında bulundu.

"TURNA BİTME NOKTASINA GELDİ"

İstilacı cinslerin zamanla etrafta yalnızca kendinin kaldığı bir habitat hazırladığına dikkat toplayan Prof. Polat şunları söyledi:

*Samsun’da bunun bir misali olarak karşımıza çıkıyor. Şehirde bulunan Akgöl’nam en hoşlanılan cinsi turna bitme noktasına geldi. Son 6 yıldır turnanın yeni gelişen nesli yok denecek kadar az.

*İstilacı cinslerin rakamının çoğalması her bir cins için riske işarettir. Yanlış balıklandırılan birçok gölde de bunun misalleri görülüyor.

"BULUNDUĞU ETRAFA ELE GEÇİRİYORLAR"

*İsrail Çin sazanı gibi istilacı cins balıkların ekolojik hoşgörüyü çok yüksek. Yerel balıklarımızın aksine lekeli su, soğuk su veya acı su fark etmeksizin her cins suda yaşıyor. Değişen habitatlara çok kolay uyarlama sağladığı için de bulunduğu her etrafta rahatlıkla ürer.

Süs balığı felaketi Heves kaçınca atılıyor, bakın neye yol açıyor...

"BALIKÇILARA BÜYÜK VAZİFE DÜŞÜYOR"

*Çaba için natürel cinslerimize hasar vermeyecek biçimde av yapabilen bir takımla yol alınmalı. Zira yalnızca istilacı cinsleri tutacak bir av aleti yok. Mevcut av aletlerini kullanırken, natürel popülasyona hasar vermeyecek özel balıkçılar çaba etmeli. Debisi oldukça yüksek olan Yeşilırmak’ta dahi İsrail sazanının baskın cins haline gelmesi iç sularımız açısından çok ciddi bir tehdit."

*Tabiatta ekolojik zincirden koparılan ulusa insana uzaksa, çok ciddiye almıyoruz. Ancak her bir ulusa en yakınındaki canlıyı, en sonunda da insanı etkiliyor. Başka Bir Deyişle ekolojik balansın bozulmasının kasveti kesinlikle insanlara yansıyacak. Belki biz sezmeyeceğiz ama çocuklarımız kesinlikle etkilenecek.

ZİYNET BALIKLARI BÜYÜK TEHDİT

Ziynet balıklarının da ekosistemi tehdit ettiği misaller Anadolu'da sıkça görülüyor. 2001 senesinde Yozgat’ta acemi bir balıkçının baraj gölnama vazgeçtiği ziynet balığının yeni bir cins yarattığı iddia edilmişti. Gelingüllü Sulama Barajı sularına vazgeçilen Japon balıkları, baraj sularına vazgeçilen pullu sazanlarla geçim sağlayınca ortaya yeni bir cins balık çıktığı ileri sürülmüştü. 2020 senesinde ise Tarım ve Orman Bakanlığı takımları, Konya'daki bir baraj gölnama yasa dışı olarak vazgeçilen Japon balıklarını tutmak için harekete geçmişti. Bu balıklar, istilacı olarak öğrenilen "Carassius auratus" balıklarının seleksiyonla ziynet balığı olarak geliştirilmesiyle elde ediliyor.

"DENİZLER DE GÖLLER KADAR RİSK ALTINDA"

Ege Üniversitesi, Su Mahsulleri Fakültesi Öğretim Abonesi Prof. Dr. Okan Akyol da denizlerimizin de en az göller kadar risk altında olduğunu dikkat topluyor. Hurriyet.com.tr'ye konuşan Akyol "En makûs surat sömürgeci cins içerisinde takribî 14 tanesi Türkiye’de de bulunuyor ve bu cinsleri eksiltmek artık pek kolay olmuyor" diye konuştu.

"DEVLET TEŞVİK EDİYOR AMA..."

İç sularda ise İsrail Sazanı'nın ön tasarıya geçtiğini belirten Akyol "Bununla alakalı ise teşviklerle mükâfatlı balık yakalama yarışları yapılıyor. Bu stil çalışmalarla istilacı cinsler eksiltilmeye çalışılıyor. Yeniden sularımızda bulunan ve dikenleri zehirli olan Aslan Balığının tüketimi için muhtelif çalışmalar yapılıyor" diye konuştu.

"1 BUÇUK TRİLYON DOLAR HASAR..."

İstilacı cinslerin dünya ekonomisine verdiği hasarın takribî 1 buçuk trilyon dolar olduğunu belirten Prof. Akyol şu ihtarlarda bulundu:

*Balıkçılık dünya ekonomisinin yüzde 5’ini oluşturuyor. Ancak yüzde surat galibiyetli olmuş tek misal var. Gemilerin taşınımıyla bölgeye aşılanmış bir yengeç cinsini Avustralya bölgeden arınmayı muvaffak oldu.

*Çaba edilmediği takdirde ülkemiz biyolojik spektrum kaybına uğrar ve yerli cinslerimiz eksilir. İstilacı balıklar bulundukları bölgede rekabetçi konuma geçip yerel cinsleri bölgeden uzaklaştırıyorlar. Bunun yanında asalak ve muhtelif hastalıkları da taşıyabilen istilacı cinsler öteki cinslerin genetik bozulmaya uğramasına da neden oluyor.

Süs balığı felaketi Heves kaçınca atılıyor, bakın neye yol açıyor...

YURTTAŞLARA UYARI

*İstilacı cinslerle çaba için yurttaşlar da gözünü dört açmalı. Yeni bir cins görüldüğünde erken müdahale etmek ismine kesinlikle haber vermeliler. Bundan sonra yüzde surat istilacı cinsleri ortadan kaldırmak muhtemel olmayacak ve çoğalarak devam edecek. Yalnızca gemiler değil, yatların dahi çapalarıyla getirdiği bir yosun başka bir bölgeye aşılanıp risk yaratabiliyor. Bunlara karşı gemilerin ve yatların da gövdelerine ve çapalarına çok dikkat edip seyahat ettikleri noktalara taşımamaları gerekir.

EKONOMİK AÇIDAN 'POZİTİF' İSTİLACI CİNSLER DE VAR

*Her istilacı cins ekonomiye hasar vermez. Misalin, balast sularıyla Karadeniz’e taşınan deniz salyangozu ehemmiyetli bir ihracat mahsulümüz oldu. Avcılık da mevzubahisi olduğu için cins çok fazla dağılamıyor, hatta bazen avını eksiltici temkinler dahi alınıyor. Aynı biçimde çok zehirli olan siganus da balıkçılara bir getiri kaynağı olarak önümüze çıkıyor.

TURİZME DARBE VURUYOR

*İskenderun’da Taş Balığı, Antalya’da Sarı Kutu Balığı ve güneyde Deniz Kestaneleri üremeye başladı. Gitgide artan deniz anası istilaları da turizme ehemmiyetli bir darbe vurabilir. Balon balıkları ise 8 türe erişti ve gitgide popülasyonu çoğalıyor. Kısacası her saniye sularımıza yeni bir istilacı cins giriyor.

*İstilacılarla çaba için balıkçılardan satın alma programı uygulandı. Hem balıkçıya yan kazanç oldu hem de suları bu cinsten kurtarmak için bir yöntem.