Tesla kazalarının sorumlusu otopilot mu dikkatsiz sürücüler mi?

Tesla kazalarının sorumlusu otopilot mu dikkatsiz sürücüler mi?

Son yarıyıllarda yaşanan ve kimileri vefatla sonuçlanan Tesla kazaları, sürücüsüz taşıt teknolojisi mevzusundaki evhamları çoğaldırdı, güvenlik müzakerelerini yine gündeme getirdi. Biz de mevzunun…

2016'nın temmuz ayında Florida'da alana gelen ve Tesla Model S'in karıştığı kaza, Tesla marka bir arabanın neden olduğu ilk vefatlı kaza olarak kayıtlara geçmiş ve federal makamlar tarafından kaza ile alakalı tahlil başlatmıştı. Ne Yazık Ki o kaza ilk ve son Tesla kazası olmadı.

Ocak 2018’de Kaliforniya'da alana gelen başka bir kazada Tesla Model S'in otopilotu hakkında tahlil başlatıldı. Kazanın ardından Tesla lafçısı yaptığı açıklamada sürücünün pervasız davranmış olabileceğinin altını çizerek. ''Otopilot sadece tamamen dikkatli sürücülerin kullanması için planlandı.'' ifadesini kullanmıştı. 

Geçtiğimiz hafta da Amerika Birleşik Devletleri’nin Teksas eyaletinde sürücüsüz seyir özelliğine sahip 2019 Tesla S model elektrikli taşıt, hareket halindeyken virajı alamayıp bir ağaca çarptı ve taşıtta bulunan 2 birey de yaşamını kaybetti. Polisler, kaza yapan taşıttaki bireylerden birinin ön, öbürünün arkadaki yolcu koltuğunda oturduğunu, başka bir deyişle sürücü koltuğunun boş olduğunu ve otopilotta kullanıldığını iddia ediyor. Sıradan koşullar altında Tesla, rastgele bir risk anında sürücüyü direksiyona temas etmesi mevzusunda uyarıyor. Aynı ihtarları, taşıtın dijital ekranında da gösterip sürücünün hakimiyete geçmesini sağlıyor.

Tesla’nın Ceo’su Elon Musk, kendilerine erişen kaza bilgilerine göre otopilotun faalleştirilmediğini ve bu otomobilde FSD'nin Full Self Driving-Bütün Özerk Sürüş olmadığını, dahası standart otopilot özelliği için yol üzerinde şeritlerin olması gerektiğini ancak kaza yerinde yol çizgilerinin olmadığı güzergahında bir açıklama yapmıştı.

Bugün ise bu kaza için üretici şirket Tesla'dan bir açıklama daha geldi.

The Verge'de yer alan habere göre, firma kazaya karışan taşıtın direksiyonun deforme olduğunu, bunun da kaza anında sürücü koltuğunda birinin olduğu neticesini işaret ettiği bilgisinin altı çizildi.

Son yarıyıllarda yaşanan ve vefatla sonuçlanan bu ve eşi kazalar sürücüsüz taşıt teknolojisi mevzusundaki evhamları çoğaldırdı ve Tesla'nın sürücüsüz arabalarına ait güvenlik müzakerelerini yine gündeme getirdi.  Biz de Türkiye Elektrikli ve Hibrid Vasıtalar Derneği TEHAD Başkanı Berkan Bayram, E-Garaj Kurucu Ortağı Emir Tunçyürek ile mevzuyu enine boyuna tartıştık ve Tesla kullanıcılarından taşıt hakkındaki görüşlerini aldık.

Taşıt otomatik kaptandayken nasıl bu biçimde kaza yapabiliyor? Bu vasıtalarda sürücü, kazadan evvel hakimiyeti alması gerektiğine dair sesli ve görsel ihtarlar alıyor ama otomatik kaptandan çıkmak için çok mu geç kalınıyor?

Berkan Bayram: Öncelikle şunu öğrenmeliyiz ki bu kazalar yaşanabilir ve yaşanmaya devam edebilir. Ne Yazık Ki, özerk sürüş teknolojisi ne kadar iyileştirilse de insan etkeni her zaman etmendir. Misalin zamanıyla sürücü emniyet kemeri takmadığında çıkan ihtar sesini önlemek için, kemer tokasının yuvasına parça takardı. Bugün ise, direksiyona muhakkak süre içerisinde müdahale etmediğinizde çıkan ihtarı önlemek için, direksiyon üzerine ağırlık konulmakta ve taşıt bilgisayarı ellerin devamlı direksiyon üzerinde olduğunu varsaymaktadır. Her ne kadar taşıt sürüşünü bu biçimde yapmaya devam edebilse de bu sürüş ancak belirlenmiş, başka bir deyişle uygun koşullar altında devam edebilecektir. Ama yalnızca 4. ve 5. seviye özerk sürüş teknolojisi kapsamına giren kompleks senaryolar karşısında taşıt naçar kalacaktır. Bu vaziyette kusurlu olan, taşıt ve taşıt sürücüsü değildir.

Tesla kazalarının sorumlusu otopilot mu dikkatsiz sürücüler mi

Türkiye Elektrikli ve Hibrid Vasıtalar Derneği TEHAD Başkanı Berkan Bayram

Tesla’nın son vefatlı kazasında ne yazık ki taşıt sürücüsü eş bir uygulama yaparak, taşıtın devamlı ihtar sesi çıkartmasını ve bir süre sonra da yavaşlayarak durmasını önlemiştir. Kaza sonrası polisin sürücü koltuğunda kimsenin nedeni de budur. Daha evvel gördüğümüz eş videolarda, sürücü koltuğunda kimsenin olmadığı halde bile taşıtın sürülüyor olması vaziyeti, ne yazık ki bu usul ile olası olabilmekte, araba bilgisayarı da bu biçimde kandırılabilmektedir.

Emir Tunçyürek: Otomatik kaptan bir sürüş asistanı özelliğidir. Sürüş esnasında şeritlere yola ekstra odaklı olma gerekliliğinizi elinizden alır ve özellikle uzun yolda daha az yorar. Ancak mesullük her zaman sürücüye verilir ve sürücü çevresinde olan biteni takip etmelidir. Şeritler aniden kaybolursa hakimiyeti ele almalıdır, bu surattan dikkatini tamamen başka şeylere vermemelidir, ancak dediğim gibi bu sistemler sürücünün dikkatinin yorucu kısmını üstlenerek destekçi olurlar. Son kazada otomatik kaptan sarih olmayabilir gerçekten zira otomatik kaptan sarih olmak için sürücü koltuğunda ağırlık, emniyet kemerinin takılı olması, muhakkak aralıklarla direksiyona değme gibi koşullar arıyor. Elon Musk da tweetinde buna dikkat toplamıştı. Zira taşıt kaza yaptığında sürücü koltuğunda kimse oturmuyormuş.

Musk'ın Twitter'dan paylaştığı "Tesla 2021 ilk çeyrek güvenlik raporu'nda sürücüsüz vasıtalarının kaza tehlikesinin, sıradan bir vasıtaya mukayeseyle 10 kat az olduğunu gösterdiğini yazmıştı.

Tesla with Autopilot engaged now approaching 10 times lower chance of accident than average vehicle https://t.co/6lGy52wVhC

— Elon Musk @elonmusk April 17, 2021

TÜM GÜVENLİK ÖNLEMLERİ İNSANLAR TARAFINDAN ÇİĞNENMEYE MÜSAİT

Peki ek güvenlik tedbirleri alınabilir mi?

Berkan Bayram: Misalin sürücü koltuğunun ağırlık sensörüne sahip olması, böylece emniyet kemeri takılmış olsa bile koltukta kimsenin oturmadığının idrak edilebilmesi, veya direksiyon üzerinde sürücüyü takip eden kızılötesi sensör kullanılarak, asıl bir sürücünün olup olmadığının hakimiyeti… Ne Yazık Ki ki, usumuza gelebilecek tüm güvenlik önlemleri insanoğlu tarafından çiğnenmeye müsait olabilmektedir. Bu surattan, taşıt ne kadar özerk sürüş teknolojisine sahip olsa da, tüm ihtar sistemlerini kandırabilen insanoğlu sebebiyle, reelinde olmaması gereken kazalar reelleşebilmektedir.

Taşıt otomatik kaptandayken direksiyona el teması olmazsa taşıt kendini tehlikesiz bir biçimde durduruyor mu?

Emir Tunçyürek: Evet. Muhakkak bir süre uyarıyor. Taşıtın içinde sesli ihtarda da bulunuyor. Hala dokunulmaz ise dörtlüleri yakıp tehlikesiz biçimde yavaşlamaya başlıyor ve duruyor.

Tesla kazalarının sorumlusu otopilot mu dikkatsiz sürücüler mi

E-Garaj Kurucu Ortağı Emir Tunçyürek

Son yaşanan kazada polis taşıtın sürücü koltuğunda kimsenin olmadığı iddia ediyor. Şayet iddia edildiği gibiyse bu biçimde sürüş ne kadar emin?

Emir Tunçyürek: Netlikle hiç emin değil. Asistan özelliğe güvenip sürücü koltuğu terk etme kimsenin özellik olarak sattığı bir şey de değil, tamamen yanlış yosunu ile insanların yaptığı yorumlar.

SÜRÜCÜ 1.5 SANİYEDE OTOPİLOT 8 SANİYEDE TEPKİ VERİYOR

Peki, bu kazalar teknolojik kusurlardan kaynaklanabilir mi?

Berkan Bayram: Evet teknoloji de yanılgı yapabilir, daha doğrusu sensör bilgilerini doğru inceleme edemeyebilir veya daha evvel hiç karşılaşmadığı olağanüstü bir senaryo karşısında yanıtsız kalabilir. Misalin muhakkak çizgiler ile dağılınmış bir yolda son derece tehlikesiz hareket eden taşıt, şerit çizgilerinin bittiği noktada anlık olarak tepkisiz kalabilmekte ve kısa bir hakimiyet kaybı sonrası sürücüyü ‘hakimiyeti ele alması’ için uyarabilir. Veya bir kavşağa yanaşan taşıt, kavşaktan geçmekte olan sarih renkli kamyon kasasından yansıyan güneş ışığından anlık âmâlık yaşayabilir ve önünde rastgele bir taşıt olmadığını varsayım ederek, kavşakta kazaya sebebiyet verebilir.

Bahsettiğim bu misaller ne yazık ki yaşanmış öyküler... Asıl şu ki, bu cins varsayım edilmesi güç senaryoların her biri yaşandığında, bir üst seviye güvenlik yazılımı programlanacak ve asıl anlamda daha tehlikesiz bir trafikten laf edebileceğiz. Unutmayalım ki, yapılan çalışmalarda sürücünün yosunu ve tepki verme süresi vasati 1,5 saniye iken, geliştirilen özerk sürüşe sahip taşıtta bu süre vasati 0,8 saniyedir. Başka Bir Deyişle şu an için insanoğlunun uslu bir yapıdan daha süratli karar verip harekete geçmesi olası değildir. Bu surattan yapmamız gereken tek şey, insan için geliştirilen teknolojinin önünde durmamak, yasaklamamak ve güvenlik belirlemelerinin tümüne harfiyen uymaktır.

Bu biçimde kazaları önlemek için nelere dikkat etmek gerekiyor?

Emir Tunçyürek: İnsanlar otomatik kaptan gibi asistan özelliklerini hemen bugünden bütün özerk ile karıştırıyorlar. Genellikle insanların kısa yoldan hemen neticeye varma istek ve alışkanlıklarından oluyor bu. Ülkemizde de kazaların çoğu uzun yolculuklarda uyku gelmesi, dikkat ayrılması ve şeritten çıkma ile oluyor. Bu nedenle nesnel olarak bu gibi sistemler sıradan sürücü kullanımından netlikle daha tehlikesiz. Geçtiğimiz günlerde Tesla Vehicle Safety Report’u yayınladı. Orada da paylaşılan bedellerde yapılan kazaların otopilot etkinken yapılan vs sıradan sürüşte yapılan oranlarının mukayese etmesini görebilirsiniz. Kaldı ki sıradan binlerce araba her gün kaza yapar ve yanarken, Tesla kaza yaptığında her yerde haber kaliteyi taşıyor. Bu gibi nedenlerden elektrikli araba ya da özerk sürüş teknolojilerine olumsuz yosunu yaratmak insanımızın da vizyonunu köreltir kanısındayım. Bütün tersi vizyonları, ufukları açmak için bu sistemleri teşvik etmek, heyecanlandırıcı şekilde anlatmak gerek diye düşünüyorum.

İngiltere’de yaşayan ve gününün büyük bir kısmını işi gereği araba kullanarak geçiren 42 yaşındaki Matthew Wheeler, satın aldıkları Tesla Model X’i mimar olan eşi Beyza ile beraber mutasyonlu olarak kullandıklarını ve artık başka vasıtaya bindiklerinde beceriksizlik sezdiklerini söylüyorlar.

Tesla kazalarının sorumlusu otopilot mu dikkatsiz sürücüler mi

Matthew Wheeler, otomobili çoğunlukla otopilotta kullandığını ama bunu yaparken otopilotu destekçi kaptan gibi kullandığının altını çiziyor “Elimi direksiyondan gözlerimi yoldan ayırmıyorum. Zati legal olarak da böyle olması gerekiyor. Madem hala hakimiyet sizde neden otopilot kullanıyorsunuz diyebilirsiniz ama inanın trafikte çok zaman geçiren biriyseniz işinizi mucizevi basitleştiriyor ve stresinizi eksiltiyor. Özellikle sıkışık trafikte ve otobanda en büyük dayanakçınız oluyor. 4 aydır Tesla kullanıyorum ve başka taşıt kullandığımda daha şimdiden eksikliğini seziyorum.” diyor.

Eşi Beyza ise otopilot alternatifini sınadığını ama alışmak için azıcık zaman gerektiğini, taşıtın kendi hakimiyeti dışında ani fren yapmasının kendi güvenliği için de olsa azıcık huzursuz edici olabileceğini söylüyor. Otopilot özelliğini park ederken sıklıkla kullandığını ve netlikle kendisinden daha iyi park ettiğini itiraf ediyor.

'BENDEN DAHA TEZ MÜDAHALE EDİYOR'

Tesla ile alakalı dinlediğiniz kaza haberleri bu vasıtaya olan güveninizi salladı mı diye sorduğumuz da Matthew'un yanıtı çok net oldu. "Netlikle hayır, güvenim hiç sarsılmadı. Tesla o kaza ile alakalı açıklama yaptı. Şu anda taşıtların self driving icin hazır olmadığı öğreniliyor zati. Bahsi geçen en son kazada taşıtın kullanıcıları büyük bir tehlike almış."

Beyza ise bu kaza haberinden sonra azıcıkçık güveninin sarsıldığını en azından otopilot alternatifine yüzde surat güvenmek için hala çok yol olduğunu düşünüyor. 

'TAŞIT BAZEN AFALLAYABİLİYOR'

Matthew, otopilotta kendini oldukça güvende seziyor. "Rastgele bir kaza anında beni gözeteceğini düşünüyorum, benim için otopilot alternatifi 3. bir göz gibi, alışmak zaman alıyor ama alıştıktan sonra bırakılmazınız oluyor.  Ayrıca her geçen gün daha da iyiye gidiyor ve vasıtanız devamlı aktüelleniyor. Yakında çok daha tehlikesiz olacak" diyor.

Matthew bugüne kadar taşıtı kullanırken hiç problem yaşamadığını ve kaza riski atlatmadığını zira taşıtı çok iyi tanıdığını, hangi vaziyetlerde kafasının karıştığını bildiğini söylüyor. "Mesela yolun iki tarafında araba park etmişse ve bu sebeple çift şeritli bir yol tek şeritli olarak kullanılıyorsa veya iki yol birleşip tek şerit oluyorsa taşıt afallayabiliyor. Böyle bir vaziyette hemen müdahale ediyorum. Aksi halde kaza vaziyeti yaşanabilir."

Taşıtın henüz döner kavşakları ve yay geçitlerini tanımadığını, dolayısı ile taşıt kullanırken gözlerimi kapatacağımız ve kitap okuyacağımız günler için azıcık daha beklememiz gerektiğine ilave ediyor.