UAEA ve İran'dan 'geçici' anlaşma

UAEA ve İran'dan 'geçici' anlaşma

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, İranlı yetkililerle yaptığı görüşmede geçici uzlaşı sağlandığını, Ajansın bu ülkedeki temel doğrulama ve izleme faaliyetlerini…

Grossi, İran dönüşünde medyaya yaptığı izahta, Tahran’daki yoğun temasların pozitif sonuçlandığını belirtti. Grossi, İran'da onaylanan "nükleer yasa" doğrultusunda Ajansın faaliyetlerinin 23 Şubat’tan itibaren kısıtlanacağının izah ettiğini ancak müzakerelerde geçici teknik uzlaşı sağlandığını, bu kapsamda 3 ay daha UAEA'nın temel doğrulama ve izleme faaliyetlerinin sınırsız süreceğini dile getirdi. Ajansın arzusunun istikrarın hakim kılınması olduğunu kaydeden Grossi, İranlı yetkililerle yapılan bu geçici anlaşmanın kalıcı istikrar için diğer politik aktörlere imkan sunacağını vurguladı.

UZLAŞIYA VARILDI

Diğer taraftan UAEA'dan yapılan yazılı izahta, UAEA ve İran Atom Enerji Müessesesinin vardığı anlaşma kamuoyuyla paylaşıldı.
İzahta, taraflar arasındaki iş birliği ve güvenin ehemmiyetine işaret edilerek, İran'ın, önceden de olduğu gibi UAEA ile yaptığı kapsamı geniş garanti denetimi anlaşmasının şartlarına eksiksiz uyacağı bildirildi. İki müessese arasında teknik uzlaşıya varıldığı belirtilen izahta, "UAEA'nın 3 aya kadar temel doğrulama ve inceleme faaliyetlerini sürdürmesi yasa (nükleer yasa) ile uyumludur." ifadesine yer verildi.
İzahta, iki kurum arasında varılan teknik uzlaşının belirlenen emele hizmet edip etmediğinin düzenli olarak gözden geçirileceği de kaydedildi. UAEA Başkanı Grossi, 17 Şubat'ta yaptığı izahta, İran'ın 23 Şubat'tan itibaren Nükleer Silahların Dağılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) dahilinde uygulanan Ek Protokol'dan ayrılacağını duyurması üzerine bu ülkede Ajansın yürüttüğü temel doğrulama ve izleme faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için karşılıklı bir uzlaşı sağlamak üzere Tahran'a gideceğini bildirmişti.

İRAN'DA ONAYLANAN "NÜKLEER YASA"

Muhafazakarların çoğunlukta olduğu İran Meclisi, nükleer bilimci Muhsin Fahrizade'nin 27 Kasım 2020'de öldürülmesinden kısa müddet sonra nükleer faaliyetleri hızlandırmayı amaçlayan "Yaptırımların Kaldırılması ve İran Ulusunun Çıkarlarının Savunması için Stratejik Eylem Tasarısı" yasasını çıkarmıştı. İran Atom Enerjisi Kurumunun uranyumu en az yüzde 20 zenginleştirmeye başlamasını ve düşük düzeyli zenginleştirilmiş uranyum stoklarını artırmasını zaruri kılan yasa, nükleer anlaşmanın taraflarının 21 Şubat'ta kadar Tahran'ın bankacılık ilişkilerini ve petrol ihracatını normale döndürecek adımlar atmaması halinde, İran'ın NPT kapsamında 2016'dan bu yana gönüllü olarak uyguladığı Ek Protokol'den ayrılmasını gerektiriyor. Tahran idaresi, Ek Protokol uyarınca, UAEA müfettişlerinin nükleer tesislerini istedikleri anda aniden denetlemelerine müsaade etmişti. İran'ın Ek Protokol'den ayrılması, Ajans müfettişlerinin denetimlerinin sınırlandırılacağı mananına geliyor.