Veganlara ve et tüketenlere sorduk: Yapay ete nasıl bakıyorsunuz?

Veganlara ve et tüketenlere sorduk: Yapay ete nasıl bakıyorsunuz?

Hücre kültüründen elde edilen ve bir bilim insanı tarafından laboratuvarda yetiştirilen etleri satın alıp pişirebildiğinizi hayal edin. Bu artık çok da uzak değil. Peki vegan beslenenler suni…

Suni et; yakın gelecekte yaşamlarımızda çok daha fazla konuşulacak bir kavram haline gelecek. Laboratuvarda üretilen etler ile neler değişecek? Suni etleri irdeledik ve haberimizin sonunda vegan, vejetaryen ve et harcayan bireylerin görüşlerine yer verdik.

Bilim insanları, hayvanlardan alınan hücreler ile laboratuvar etrafında et üretmeye çalışıyor. Bunun ise birden fazla sebebi var. Birincisi dünya genelinde tatlı su kaynaklarının büyük bir kısmının hayvancılık için kullanılıyor olması. Bir kg kırmızı et üretilirken 15 bin 455 litre su tüketiliyor. Bu da dünyada hayvancılığın su kaynaklarına ne denli hasar verdiğini ortaya koyuyor. Beslenme uzmanları, hayvancılık sanayisinin abuhava krizinde rol oynadığını, laboratuvar etlerininse daha sürdürülebilir olduğunu söylüyor.

Laboratuvar etrafında et üretilmesinin diğer bir sebebi ise maliyeti ananesel etin altına düşürerek harcayıcının satın alabileceği hale getirmek. 

Gelelim son sebebe; daha fazla hayvanın öldürülmesinin önüne geçmek. ‘Hücresel tarım’ ismi verilen bu usul ile hayvanlar öldürülmeden et üretmek olası hale geliyor.

Hücresel tarım nedir?

Birkaç hayvan hücresi kullanılarak laboratuvarda yetiştirilen et cinsine hücresel tarım sınıyor ve kültürlü et olarak da adlandırılıyor. Bu etler için canlı bir hayvandan biyopsi ile hücreler alınıyor. Bu hücreler daha sonra laboratuvar etrafında hakikat etle aynı besin özelliklerine, görünüşe ve lezzete sahip bir malzemeye dönüştürülüyor. Hücrelerin bir çeşit mayalandırma usulü ile arttırılarak elde edilen et ise kıyma formunda oluyor.

Hakikat et tadına ve dokusuna sahip olan bu etlerin en ehemmiyetli özelliği yukarıyada da belirttiğimiz gibi ananesel kesim tekniğinden uzak olması. Hücreler tarım, sıhhat uzmanlarının besin içeriğini ihtimalini de sunuyor. Uzmanların besin içeriğini hakimiyet edebilmesi, ticari hayvancılıkta sıklıkla kullanılan antibiyotiklerin önüne geçiyor ve et yetiştiriciliğinin daha sürdürülebilir olduğu anlamına geliyor.

Önümüzdeki 10 senede raflarda yerini alacak

Bilim insanları laboratuvar etlerini daha lezzetli, uygun maliyetli ve kabul edilebilir hale getirme mevzusunda çalışmalar yürütüyor. Yeni Güney Galler Üniversitesi Kimya Mühendisliği Fakültesi'nden Profesör Johannes le Coutre, “Önümüzdeki 5 ila 10 sene içinde süpermarketlerde büyük ölçüde dikili et asılı olacağını hipotez ediyoruz. Üzerinde çalıştığımız şey sadece bilimsel ve ticari açıdan değil, etik açısından da coşku verici. Zira besinle ilişkimizi değiştirecek" diyor. Öte yandan bilim insanları bu teknolojiyi etten sonra süt mahsulleri ve deniz mahsulleri gibi başka sanayilerde de kullanmayı kastediyor.

Karşıt görüşler de var

Profesör Johannes le Coutre’ın “Bu etleri 5-10 sene içinde raflarda göreceğiz” tezinin tersini korunan bilim insanları da mevcut. Avustralyalı beslenme uzmanlarının aza olduğu en üst devlet uzvu Dietitians Australia'dan Dr. Alan Barclay, laboratuvar etrafında et yapımına başka bir açıdan bakıyor ve bu suni etlerin daha besleyici olacağı mevzusunu ispatlamanın şu anda neredeyse olanaksız olduğunu söylüyor. Barclay’e göre suni etin içindeki besin maddelerinin insan bedeninde dolaşıma girip girmeyeceği ve faal bir tesir yapıp yapmayacağı mevzusu hala meçhul. Bu nedenle "Önümüzdeki 5 ila 10 sene içinde süpermarketlerde büyük ölçüde suni et bulunacağını hipotez etmiyorum" diyor.

Veganlara ve et tüketenlere sorduk: Yapay ete nasıl bakıyorsunuz

Geçtiğimiz sene piyasaya sunuldu

Suni et ile alakalı büyük bir adım geçtiğimiz sene Impossible Foods tarafından atıldı. Büyük bir fast-food zinciri ile iş birliği yapan firma, suni etten elde edilen burger üretmeye başladı. ABD’de 59 lokantada satılmaya başlanan suni etten üretilmiş burgerleri tadan alıcılar, orijinal etten yapılan burgerler ile arasında bir fark olmadığını söyledi.

Vegan et kavramını dinlediniz mi?

Et kavramına yeni bir soluk getirmeyi amaçlayan laboratuvar etrafında üretilen suni etlerinin yanı gizeme bir de vegan et imali mevzubahisi. Hiçbir biçimde hayvansal mahsul kapsamayan bu vegan etler, özellikle son yarıyıllarda bir hayli popüler hale geldi. Geçtiğimiz sene suni etlerden hazırlanan burgerler üretmeye başlayan Impossible Foods, aynı zamanda nebatları kullanarak da et hazırlıyor. Soya nebatlarından alınan Deoksirübo Nükleik Asit’yı genetiği değiştirilmiş bir mayaya yerleştiriyorlar ve böylece nebat bazlı bir hem oluşturuyorlar. Şöyle açıklayalım; ete tadını veren molekül hem olarak adlandırılıyor. Etteki ana hem kaynağı ise miyoglobin protein.

Yapılan araştırmalarda, soya fasulyesinin leghemoglobin olarak öğrenilen ve miyoglobin ile işlevsel olarak aynı bir protein ürettiği ortaya çıktı. Ancak soya köklerini kazmak güç, pahalı ve toprağa hasar veren bir operasyon. Bunun yerine, Impossible Foods'daki bilim insanları soya fasulyesi leghemoglobin yapmak için bir cins maya planladılar. Bu maya ile nebatlardan elde edilen mahsule hakikat et tadı veriyorlar. Legemoglobin ile yapılan etler, % 87 daha az sera gazı ürettiğinden, % 95 daha az arazi gerektirdiğinden ve ineklerden elde edilen burgerlerden % 75 daha az su kullanıldığından, seyyareye fayda sağlama noktasında ehemmiyetli bir adım olarak görülüyor.

Gördüğünüz gibi et sektörü artık daha öncekisi gibi tek istikametli değil. Vegan etler, suni etler derken konuşacak, inceleyecek çok fazla mevzu var. “Et tüketimi 2040 senesinde %60’ı nebat esaslı olacak. Abuhava krizi ve sürdürülebilirlik açısından baktığımızda suni etler %90 etrafı daha az enerji, su, toprak ve kaynak tüketiyor. Ancak etik açıdan baktığımızda hakikatinde vaziyet pek de iç açıcı olmayabilir” diyen Vegan Diyetisyen Kevser Başkara ile suni et çalışmalarını konuştuk.

‘Ne kadar az hayvan kullanımı, o kadar iyi’

Laboratuvarda et üretilmesine “Mevzuya ne kadar az hayvan kullanımı o kadar iyi biçiminde bakabiliriz” biçiminde yanaşan Kevser Başkara, yeniden de hayvansal kapsamayan ve konutta yapılabilen mahsullerin daha sıhhatli olduğunu korunuyor. Suni et kavramının fleksitaryenlere müteveccih olduğundan bahsediyor, “Zira Amerika’da bir araştırma harcayıcıların 3’te 2’sinin fleksitaryen, yalnızca %2’sinin vegan olduğunu belirtiyor. Fleksitaryen, beslenme alışkanlığı açısından elastik olan, yeni tatları keşfeden bireylerden oluşuyor” diyor.

Fleksitaryen perhiz, insanların vejetaryen yemenin yararlarından istifade ederken yeniden de miktarlı olarak hayvansal mahsullerin tadını çıkarmalarına dayanakçı olmak için oluşturulmuştur ve perhizin ismi elastik ve vejetaryen sözcüklerinin sentezidir.

‘Deneysiz mahsuller yapılmasını ümit ediyorum’

Kendisinin suni et harcayıp harcamayacağı sualine Vegan Diyetisten, “Ben etik bir vegan olarak üzerinde deney yapılan, bağlı bulunduğu ana işletmesi deney yapan hiçbir şeyi satın almıyorum. Çalışma alanım vegan beslenme olduğu için deneysiz olan vegan burgerleri tadıyorum. Ancak, bu cins içerikleri konutta yapma taraftarıyım” yanıtını veriyor.

Veganlara ve et tüketenlere sorduk: Yapay ete nasıl bakıyorsunuz

Suni etlerin besin bedeli ve tadı sıradan etlerle aynı olacak mı?

Laboratuvar etrafında üretilen etlerle alakalı en merak edilen mevzulardan biri de besin kıymetleri ve lezzetinin etlerle aynı olup olmayacağı mevzusu. Kevser Başkara mevzuyla alakalı “Yenilerde bu mevzuda bir çalışma okudum, bu cins mahsullerin sıhhatli olup olmadığı tartışılan bir mevzu. İçeriğindeki pestisit, katkı maddeleri, zehirli maddeler, kıvam artırıcılar ne kadar sıhhatli diye her harcayıcının denetlemesi gerekli” diyor.

“Suni etlerin esas emeli besin vermek değil, lezzet vermektir ve kaynak kullanımını eksiltmektir” diyen Başkara, lüzum dinlediğimiz besin maddelerinin Türk mutfağında yeterince mevcut olduğunun, bakliyatlar, hububatlar, meyveler, sebzeler, tohumları yeterli ve balanslı harcadığımızda gereksinimimizi karşılayabileceğimizin altını çiziyor.

“Suni etler ve vegan etler de dahil olmak üzere dünyadaki binlerce çeşit vegan mahsul, içerik bakımından oldukça sıhhatsiz. Zira, yiyecek satışında öncelik lezzettir! Hayvansallarına benzetmek için de ayrıca maddeler ilave edilebiliyor” ifadelerine yer veriyor.

Hayvancılık seyyarenin mahvolmasında %51 tesirli

Hayvancılığın yiyecek kısmı, seyyaremizin zırhı olan ozon katmanını delen karbon salımlarının %18’ini oluşturuyor. Ama hayvancılık erişim, imal, arazi kullanımını, enerji kullanımını ve yan mahsullerini giyim gibi alanları da kattığımızda seyyarenin mahvolmasında %51 tesirli bir sektör olarak karşımıza çıkıyor.

Vegan Diyetisyen, “Suni etten ziyade ‘tamsal nebatsal beslenme’ye yönelmeliyiz. Bu biçimde 60’a yakın hastalığı önleyebilir ve rehabilitasyon edebiliriz. Mutfak kültürümüz bize çok hoş yol gösterecektir. Konutta yemeklerimizi en azından bir öğününü kendimiz hazırlayalım” diyor.

Suni etlerin seyyareye fayda sağlayıp sağlamayacağı için ise “Suni ete gelince elbette, insanlığın ete olan iştahı bitmeyecek. Zira, et yalnızca bir yiyecek olarak görülmüyor, kültürel de aynı zamanda. Et tüketimini durduramayacak bireyler için suni et iyi bir seçenek olabilir. Ancak, seyyareyi kurtaracak anlamıyla bakmak da bana yanlış geliyor” ifadelerine yer veriyor.

‘SUNİ ET İNSANLIK İÇİN BÜYÜK TEHDİT’

Suni et mevzusunda vegan/vejetaryen fertlere ve et harcamayı seçim edenlere neler düşündüklerini sorduk, birbirinden değişik yanıtlar aldık.

Selma Çürükvelioğlu / 34

Hayvanların da yaşamak istemesi, yumurta ve süt sanayisinin de hayvanlara ıstıraba ve vefatlarıyla sonuçlanıyor olmasından dolayı vegan olmaya karar verdim. Etraf ve etik kısmı beni en çok etkileyen tarafı oldu ama sıhhat tarafını da çok önem verdim. Hayvansal beslenme bir hayli kalp ve damar rahatsızlıkları, bağırsak hastalıkları gibi bir hayli hastalıkları birliktesi getiriyor. Vegan olduktan sonra beslenme biçimimle daha fazla C vitamini almış oldum, bağışıklığım kuvvetlendi ve varis gibi bir rahatsızlığımdan kurtuldum. Dediğim gibi vegan olmak yalnızca hayvanlar can vermesin diye yapılan bir şey değildir. Sıhhat için vegan hayat stilini özümseyen bir hayli insan var. Henüz GDO'yla savaşırken  natürel beslenmenin önemini kavramışken yaşamımıza sokulmaya çalışılan bu suni et görüşü insanlık için büyük tehdit olarak görüyorum ve netlikle harcamayacağım.

Fatma Biltekin / 31

19 yaşındayken hayvanların yaşadıklarının farkına vardım ve yaptığım şeyin esasında ayrımcılık olduğunu gördüm. Tüm ayrımcılık şekillerine karşı olan biri olarak cinsçiliğin neticeyi olan tavırlarımı değiştirmeye başladım, 19 yaşında vejetaryen, 21 yaşında vegan oldum. Dünyada senede 80 milyar kara hayvanı ve 2.7 trilyon balığın öldürüldüğü bir kumpastan bahsediyoruz. Suni et imali bu bitmek öğrenmeyen soykırımın önüne geçebilir ama bence buradaki suallerden biri ‘buna gerçekten lüzumumuz var mı?’ olmalı. Hayvansal besinlerin pek çok sıhhat problemine yol açtığı öğreniliyor. Balanslı nebatsal bir beslenme ile gayet sıhhatli olabileceğimiz ve bunu yaparken de çok hoş yemekler tadabileceğimiz de bir hakikat. Hayatak için hayvanların vücutlarına, sütlerine, yumurtalarına lüzumumuz yok. Hayvanların adalelerinden, dokularından oluşan bir eti yeme görüşü beni rahatsız ediyor. Et kokusu ve tadı bana yalnızca hayvan çilesini çağrıştırıyor.  Bedenime aldığım her ette bu suni dahi olsa kanser, tansiyon, kolesterol, kalp hastalıkları tehlikesini de artırıyor. Bu surattan suni et harcamazdım.

Enver Mutlu / 30

Takribî 2.5 yıldır %100 vegan yaşamaya çalışıyorum. Yaşadığım konuta hayvansal hiçbir şey girmemesi için oldukça dikkat ediyorum. Vegan olmamdaki en büyük neden; öncelikle hayvanların hayatsal hakları ve hayvanlar üzerinden yapılan makûs ekonomik savaşlar…. Bu nedenleri dünya lekeliliğinin en büyük nedenlerinden biri hayvancılık, küresel ısınma, abuhava balanssızlığı, sıhhatsel bir hayli etken de destek ver. Suni et imal biçiminin 'biyopsi alınarak' yanlış olduğunu düşünüyorum. Zati bu yapımın emelinin dünyaya daha verimli olması için değil, ekonomik çıkarlar istikametinde yapıldığını düşünüyorum. Hayvanların gün geçtikçe değişik seçeneklerle hayatsal haklarına gasp edildiği hakikati var. Hayvandan alınan parçayla suni et imali üretiminin benim etik kavrayışıma oldukça ters. Bu nedenle de suni et tüketimini yapmayacağım. Suni etin imali yapıldığında bu etin yeniden hayvanlar üzerinde test edileceği fikrideyim. Neden test etmesinler ki... Zira dünyanın daha az hayvansal harcamasını kasteden bir proje olmadığını aksine çoğalan et tüketimine hizmet etmek için yapılan bir teşebbüs olduğunu düşünüyorum. Bu düşünce ne yazık ki bana suçsuz bir teşebbüsün ya da yenilikçi bir teşebbüs olarak gelmiyor.

Dilara Salman / 24

6 yıldır vejetaryen besleniyorum.  Dededen toruna kasaplık yapan ve etin neredeyse mukaddes sayıldığı bir sülalenin parçasıyım diyebiliriz. Ben de haliyle çocukluğumdan itibaren sıklıkla hayvan kesimlerine tanık olarak, her Kurban Bayramında alnıma sürülen bir parça kanla geliştim. Vejetaryen olmamdaki en büyük faktörün esasta ufak yaşlardan itibaren bunlara aşırısıyla maruz kalışım olduğunu düşünüyorum. Sonrasında yaptığım araştırmalar ile anlamım ve vicdanım kararlarımı etkiledi elbette. Sıhhat meselelerim nedeniyle vegan beslenmeyi henüz muvaffak olabilmiş değilim ancak vücudumu kuvvetlendirerek buna geçiş yapmayı amaçlıyorum. Beslenirken kutulu vegan/vejetaryen ete benzetilmeye çalışılan mahsulleri seyrek harcıyorum. Ete eş tatlar almaktan sevmiyorum dolayısıyla bunlara lüzum dinlemiyorum. Yakın gelecekte raflarda görmeye başlayacağımız suni etler hakkında da fikrim değişik değil. Bunun yanında suni etlerin vegan ya da vejetaryen olduğunu düşünmüyorum. Netice olarak imali için yeniden bir hayvana lüzum dinleniyor; canını almıyor olabiliriz ama sömürmeye devam etmiş olmuyor muyuz?

Mustafa Cirit / 30

Bir sene kadar vejetaryen beslendim. Daha sonra bunun hem hayvanlar için hem de tabiat için yeterli olmadığını bildim. Sömürüye hiçbir biçimde ortak olmamak için 2 yıldır vegan olarak yaşıyorum. Hayvanlar üzerinde hiçbir hakkımız olmadığını korunuyorum. Suni et imalini günümüz dünyasında sömürünün aktüellenmiş hali olarak değerlendiriyorum. Bir canlının tenini, etini, sütünü vb. kullanmak ne kadar etik değilse, onu bir yere kapatıp dokusunu kullanmak da bir o kadar etik dışıdır. Hayvan ticareti üzerinden para kazanan hiçbir sektör hayvanlar için verimli olamayacaktır. Hayvansal et tüketimine ne kadar karşıysam, sömürünün bir parçası olan laboratuvar etrafında ki et tüketimine de karşıyım.

Veganlara ve et tüketenlere sorduk: Yapay ete nasıl bakıyorsunuz

‘HAYVAN HAKLARI KADAR TABİATI GÖZETMEK DA MİSYONUMUZ’

İpek Yüksel / 26

Vejetaryen beslenmeye 2015 senesinde karar verdim. İnternette izlediğim bir hayvan kesim videosu beni çok etkileyince bu kararı aldım. Hayvanlardan biyopsi usulü ile hücreler alıp, bu hücreler ile suni et üretilmesini destekliyorum. Zira hayvan hakları kadar tabiatı gözetmek da misyonumuz. Bu usul ile daha az su tüketilecek ve sera gazı salınımı daha az hale gelecek ise elbette dayanaklarım. Bu suni etleri, ancak harcayacak başka hiçbir yiyecek bulamazsam yemeyi düşünebilirim. Onun dışında vejetaryen beslenmemi sağlayacak çok fazla seçeneğim var. O surattan sırf hayvan kesilmeden üretiliyor diye bu etleri harcamayı düşünmem.

Başak Deniz / 31

Vegan olmak demek, yaşamımızdan hayvanlar üzerinden elde edilen her sömürü mahsulünü çıkarmak, sektör fark etmeksizin onlara yaşatılan çilenin bir parçası olmamak demek. Suni et imalinde de hali hazırda daha hayvan kullanımı mevzubahisi olacak ise sarihçesi bu mahsulleri harcamam. Zira hayvan vücudunun satışa çıkması ile yeniden bir hayvan sömürülerek ondan elde edilen suni etin satışa çıkması arasında bir fark olmayacaktır. Halihazırda nebat bazlı seçenekler varken bu seçeneklerin çoğaldırılmasının ve erişilebilir olmasının daha doğru olacağı kanısındayım. Çünkü insanlar hayvan vücuduna birebir benzeyen suni etlerle de kurması gereken irtibatı kuramayabilir ve market reyonlarında hakikat hayvan vücudu varken suni ete yönelmeyebilir. Ayrıca insanlar laboratuvarda üretilen ete sıcak da bakmayabilir, ben de nebatlar ve baklagillerden nebatsal köfteler yapmak varken suni ete yönelmem. Bir vegan olarak emelim başkalarının reelleri bilmesi ve sömürü kumpasına karşı çıkmasını sağlamak olduğu için ben suni eti harcayabileceğimi veya bunu insanlara önerebileceğimi varsaymıyorum.

'SUNİ ET HARCAMAK YERİNE VEGAN OLURUM'

Zeynep Kara / 32

Et harcamaya çok fazla düşkün olmasam da bütün anlamıyla vazgeçmeye de hazır değilim. Suni et için ise sınamak istemeyeceğim bir şey diyebilirim. Tadı ve besin kıymetleri sıradan et ile aynı bile olsa, laboratuvarda üretiliyor olması suni et harcamamı yasaklayacak en ehemmiyetli faktör. Suni et harcamak yerine et yemeyi tamamen vazgeçmek benim çok daha anlamlı olur hatta. Öte yandan kendim seçim etmeyecek olsam da hayvanların öldürülmesinin, tatlı su kaynakların harcanmasının önüne geçebileceği için laboratuvar etlerinin desteklenmesi gerektiğini düşünüyorum.

Zübeyde Orhan / 24

Sıradan beslenen ve et harcayan bir bireyim. Vejetaryenliği ve veganlığı inceliyorum gerçek anlamlı olanın da bu olduğunu öğreniyorum ancak benim yeme biçimim bir alışkanlık ve basitçe bırakamıyorum. Ancak küçük adımlarla vejetaryenliğe adım atmak istiyorum. Hayvanlardan biyopsi usulü ile hücreler alıp, bu hücreler ile suni et üretilmesini afaki buluyorum. Zira vejetaryenlikte ve veganlıkta bir hayli seçenek besin bulunuyor aynı zamanda özellikle veganlığın felsefesine ters olduğunu düşünüyorum. Ben de sıradan beslenen, et harcayan ve vejetaryenliğe adım atmak isteyen bir fert olarak suni eti sınamayı düşünmüyorum.

Ecem Koç / 28

Sebze hoşlanmayan ve ender harcayan biri olarak yaşamımda etin oldukça ehemmiyetli bir yeri var. Ben kişisel olarak Türk mutfağının vegan ya da vejetaryen beslenmeye çok ters bir yapıda olduğunu düşünüyorum. Böylesine zengin bir yemek kültürüne sahipken et yememek çok kısıtlayıcı. Ve en ehemmiyetlisi yemeğin, dolayısıyla içinde pişen etin lezzeti ve besin bedeli. Suni etleri bütün de bu noktada bu nedenlerden dolayı mecbur kalmadıkça harcamayı düşünmüyorum. Etlerin lezzetleri için o hayvanların bulunduğu yerden, yayılınması, abuhavayı her şeyi çok ehemmiyetlidir ve laboratuvar etrafında suni olarak üretilen bir etin bu kıymetlerde olması çok güç. Yaşamda her şeyin bir kumpası ve işleyişi var iken neden yapay et yiyelim ki?

Çağla Kaçmaz / 28

Suni et kavramı bana çok sıhhatli gelmedi. Suni et harcayacağıma sıradan et harcama oranımı düşürmeyi dahi düşünebilirim. Misalin haftada birkaç gün et harcıyorsam çok daha az yerim ama yeniden de suni et yemem.