Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

Andy Warhol imzalı Marilyn Monroe portresi 195 milyon dolara akdikeni buldu. Sarih artırma ile satışa sunulan eser, 20. asra damgasını vuran en pahalı sanat çalışması olarak kayda geçti. Peki ama sanat

“Bir gün herkes 15 dakikalığına ünlü olacak” sözü ile “Meşhuriyet” çağını haber veren Amerika Birleşik Devletleri sanat dünyasının ikonik şahsiyeti Andy Warhol’un dünyaca ünlü Marilyn Monroe portresi 195 milyon dolara akdikeni bulması kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.  

“Shot Sage Blue Marilyn” ismini taşıyan tablo, New York’taki Rockefeller Center’da tertip edilen sarih artırma sonrası sanat tarihine geçti.

Pop-Arkası sanat akımının lidersü olarak anılan Warhol’un 1964 senesinde, aktris Marilyn Monroe’nun vefatından iki sene sonra bitirdiği tablo, aktüel kıymeti ile 20. Asrın en pahalı ikinci sanat eseri olarak kayıtlara geçti.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi... 1964 tarihli "Shot Sage Blue Marilyn" isimli tablosu 9 Mayıs'da Christie's Müzayede evinde, 195 milyon dolara satılarak, 20. senenin en pahalı tablosu ünvanını kazandı. Resim: Alamy

POPÜLER KÜLTÜR MAHSULLERİNİ YARATICI SANAT ESERLERİNE DÖNÜŞTÜRDÜ

Muhacir bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen ve Amerika Birleşik Devletleri sanat ve kültür hayatında ehemmiyetli izler vazgeçen Warhol, popüler kültür mahsullerini yaratıcı sanat eserine dönüştürdü. Seri üretimi ve çirkinlikleri çalışmalarına yansıtan Warhol, sanatında yaratıcı bir kumpas eleştirisi geliştirmişti.

Peki ama bu aykırı sanatçının çalışmaları dünya genelinde neden bu kadar rağbet görüyor? Tüketim kalıpları ve reklamlarla çevrilen çağımızda, Monroe’nun sırlı hayatı ile Warhol’u buluşturan bu çalışma ne anlama geliyor?

İşte dünyanın en pahalı tablosunun içinde barındırdıkları…

KİM BU WARHOL?

1960'lara damga vuran Pop Arkası hareketinin lider isimlerinden olan ressamlığın yanında yazarlık, rejisörlük, imalcilik ve tasarımcılık yapan Andy Warhol, çok istikametliliği ve sıradışı görüşleriyle her zaman dikkat toplayan bir isim oldu.

Sanat hayatına atıldığında ticari sanata odaklanan Warhol, kariyerinin erken yarıyıllarında illüstratör olarak çalıştıktan sonra, Mercedes-Benz ve Coca Cola gibi markalar için reklam kampanyaları yürüttü. Her şeyin süratle harcandığı ve unutulduğu bir çağın içinde sanat eserleri de şekil değiştirmeye başlamıştı.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi... Andy Warhol,1986 senesinde Londra'da tertip edilen Anthony d'Offay Galerisi'nde... Resim: Alamy

Pop arkası ile İngiltere’de tanışan Warhol, dadaizmden süzülüp gelen bu akımı hemen sahiplenen ve Amerika Birleşik Devletleri’de Pop-Arkası'ın en ehemmiyetli temsilcisi olarak kabul ediliyordu. Popüler sanat olarak da adlandırılan bu akım ile alakalı olarak İngiliz sanatçı Richard Hamilton Pop-Arkası’ın çerçevesini çiziyor:

 “Popüler, geçici, tüketilebilir, düşük maliyetli, seri imalli, dikkat toplayan.”

59 senelik hayatına pek çok şey sığdıran Warhol, günlük tüketim nesnelerini, ikon haline gelen ünlü simaları ve küresel reklam simgelerini Pop-Arkası’ın malzemesi haline getirdi.

Bu açıdan, kült film yıldızlarının onun sanatına yansımaması düşünülemezdi. Kimler yoktu ki, Marilyn Monroe, Elvis Presley ve Elizabeth Taylor başta olmak üzere yarıyıla damgasını vuran bir hayli isim onun sanatında yer buluyordu.

Fakat tam isimlerin içinde Marilyn Monroe’nun ehemmiyeti Warhol için oldukça fazlaydı. 1950’lerin unutulmaz film yıldızı Monroe, Warhol için biçilmez bir sanat nesnesiydi. Monroe’nun hoşluğu, üzüntüyü, canlılığı, cinselliği, yalnızlığı ve vefatı Warhol’u kendisine sürüklemişti.

Warhol, “Shot Sage Blue Marilyn” tablosu ile Monroe’yu popüler kültürün ikonik suratı haline getirirken, ikilinin konumu bazılarına Leonardo da Vinci ve Mona Lisa’yı çağrıştırdı.

Bu nasıl doktor Yüzlerce kadını kendi spermiyle hamile bıraktı Çocuklarının sayısı bilinmiyor...Bu nasıl hekim? Suratlarca bayanı kendi spermiyle hamile vazgeçti! Çocuklarının sayısı öğrenilmiyor...#DONALD CLİNE#Amerika Birleşik Devletleri

Şurası sarih ki Warhol, kendisinden evvelki sanattan da, ondan sonra gelen temsilcilerden de radikal şekilde ayrılan özgün bir isimdi.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi... Sanatında seri yapım objelerini kullanan Warhol’un en öğrenilen eserlerinden biri 1962’de "Campbell çorbaları" için yaptığı reklam çalışması. Resim: Alamy

TABLO NEDEN BU KADAR EHEMMİYETLİ?

195 milyon dolara akdikeni bulan ve 20. asrın en pahalı sanat çalışması olarak kayıtlara geçen çalışma neden bu kadar ehemmiyetli?

The Guardian tarafından 2004 senesinde 500 sanatçı ve sanat eleştirmeninin katıldığı bir ankette, çağdaş sanatın en tesirli üç isminden biri seçilen Andy Warhol’a ait Marilyn tabloları pop arkası akımının simge çalışmalarından olarak gösteriliyor.

Sanat eleştirmenleri bu çalışmayı değerlendirirken, Warhol’un Monroe’nun vefatından evvelki ünlü ve renkli hayatı ile vefatından sonraki kayboluşuna yollamada bulunduğunu öne sürüyor.

Bu anlamıyla hem şekil hem de tüketim çağına atıfta bulunması açısından, Marilyn tabloları Pop arkası akımının manifestosu olarak da görülmektedir.

1964'te Warhol, Marilyn Monroe’nun 1953 imali “Niagara” filmi için sürüklettiği tanıtım resminden esinlenerek, turuncu, sarih mavi, adaçayı mavisi ve turkuaz olmak üzere değişik arka tasarılara sahip beş Marilyn serigrafi portre hazırladığını anlattıktan sonra şunları ilaveler:

“Ağustos 1962'de serigrafi yapmaya başladım… Her şey çok basit-süratli ve tesadüfiydi. Bundan coşku duydum... Marilyn Monroe o ay daha 36 yaşındayken hayatını kaybetti. O an kaybolup giden suratını yapma fikri geldi usuma geldi.”

Değişik arka tasarılara sahip beş Marilyn serigrafi portre hazırlayan Warhol, bunları Manhattan'daki East 47th Street'teki sanat atölyesi “The Factory”de Fabrika sakladı.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi... Resim: Alamy

195 MİLYON DOLARA SATIŞA ÇIKAN TABLONUN SAKLI HİKÂYESİ

Christie's’de tertip edilen müzayede evvelsi konuşma yapan Christie's’ın yöneticisi Alex Rotter, “Shot Sage Blue Marilyn” için “20. ve 21. asır sanatının ve Amerikan pop kültürünün zirvesidir. Tablo klasik bir sanat eserinin ötesine geçerek, 20. asır sanat ve kültürünün belirleyicisi haline gelmiştir” ifadesini kullandı.

Neden ilkbaharı yaşamadan yaza geçiyoruz ‘Bu yıl La Nina çok güçlü’Neden ilkbaharı yaşamadan yaza geçiyoruz? ‘Bu sene 'La Nina' çok güçlü’#METEOROLOJİ#HAVA VAZİYETİ

Fakat Warhol’un “Shot Sage Blue Marilyn” tablosunu öteki çalışmalarından ayıran ise estetik ağırlığının yanı sıra, sıra dışı hikâyesi.

1964 senesinde geçen olayda, performans sanatçısı olan ve atölyesi “Fabrika”nın resimciliğini yapan Billy Name, dostu Dorothy Podber ile atölyeye kazanç. Podber, üst üste dizili olan Marilyn tablolarını görür ve tabloları analize başlar. Ardından Warhol’a onları sürükleyip kıskanacağını sorar İngilizcedeki shoot fiili hem silah ile ateş etmek hem de resmini sürüklemek anlamlarına geliyor.

Podber’in tabloları fotoğraflamak istediğini düşünen Warhol, bu arzı kabul eder. Podber usulca eldivenlerini çıkartır ve usulca çantasındaki silahı tablolara doğrultur ve dört Marilyn tablosuna ateşler.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi... 2016 senesinde İtalya'nın Cenova şehrinde Palazzo Ducale'de düenlenen Andy Warhol sergisi. Resim: Alamy

Fakat, turkuaz tonlu beşinci tablo olan “Shot Sage Blue Marilyn” ötekilerinin yanında olmadığı için kurtulur.

“Hayatta kalan” tabloyla alakalı 2002 senesinde “How to Draw a Bunny” belgeselinde konuşan Name, bu olayı Podber'ın bir “performans gösterisi” olarak tanımlar. O gün tabloların resimlerini sürükleyen Name, Warhol’un kendisinden buna eş bir olayın tekerrür edilmemesini rica ettiğini söyledikten sonra kendisinin de Fabrika'dan ömür boyu men edildiğini anlatır.

WARHOL’UN BAŞKA PAHALI ESERİ VAR MI?

Sıra dışı hikayelerle bezenen Monroe’nun portresi 20. asrın “Mona Lisa”sı olarak belirleniyor. Fakat, Warhol’un büyük ölçüye akdikeni bulan tek tablosu “Shot Sage Blue Marilyn” değil.

2008 senesinde Warhol’un bir öteki ünlü portresi “Eight Elvises”, 100 milyon dolara satılarak dünya tarihinin en pahalı eserleri arasına girmişti.

“Blue Shot Marilyn” tablosu 1967 senesinde Peter Brant tarafından 5 bin dolara satın alındığında o yarıyıl için oldukça büyük ses getirmişti.

“SHOT SAGE BLUE MARİLYN”İN YENİ SAHİBİ KİM?

1989 senesinde Christie's'de tertip edilen müzayedetmede Warhol’un “Shot Red Marilyn” tablosu ise 4,1 milyon dolara Masao Wanibuchi’e satılmıştı. “Orange Marilyn” ise 1998 senesinde Si Newhouse tarafından 17,3 milyon dolara satın alındı.

Amber Heardü öldürüp geliyorum Tehditler, dedektiflik, kanıt çürütmeler... Hayranlar da davanın parçası oldu'Amber Heard'ü öldürüp geliyorum!' Tehditler, dedektiflik, ispat çürütmeler... Hayranlar da davanın parçası oldu!#JOHNNY DEPP#AMBER HEARD

Hafta başında Christie's'de tertip edilen müzayedetmede Amerika Birleşik Devletleri’li sanat simsarı Larry Gagosian, “Shot Sage Blue Marilyn”i 195 milyon dolara satın alarak, Warhol’un eserini en pahalı tablolar listesinde üst sıralara taşıdı. Bir Hayli sanat galerisinin sahibi olduğu öğrenilen Gagosian’ın eseri kendisi için mi yoksa bir başkası için mi satın aldığı henüz öğrenilmiyor.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi... Warhol, kült film yıldızları sık sık çalışmalarında kullanıyordu. Amerika Birleşik Devletlerili film yıldızı Elizabeth Taylor'ın portresi geçtiğimiz ay 662 bin dolara akdikeni bulmuştu. Resim: Alamy

DÜNYA ÜZERİNDEKİ EN PAHALI ESER Mİ?

20. asrın en pahalı sanat eseri Warhol’dan evvel Pablo Picasso’nun 1955 tarihli “Cezayirli Bayanlar”ı isimli tablosuna aitti. Picasso’nun ünlü eseri “Cezayirli Bayanlar”, 179 milyon dolara akdikeni bulmuştu.

Warhol’dan evvelki rekor ise 110,5 milyon dolar ile grafiti sanatçısı ve dışavurumcu ressam Jean-Michel Basquiat’a aitti.

Dünyanın en pahalı tablolarının başında Rönesans döneminin ünlü İtalyan ressamı Leonardo da Vinci’nin Hazreti İsa’yı resmettiği 450 milyon dolara satılan “Salvator Mundi isimli tablosu bulunuyor. Listenin başında ayrıca Willem de Kooning’in, Paul Cezanne’ın, Paul Gauguin’in, Rembrandt’ın ve Picasso’nun eserleri bulunuyor.

Fakat bu satışla, Warhol bir eserine en çok para ödenen Amerikalı sanatçı unvanını kazanmış oldu.

‘SHOT SAGE BLUE MARİLYN’DEN ELDE EDİLEN KAZANÇ NE OLACAK?

İsviçre merkezli Thomas ve Doris Ammann Vakfı’nın koleksiyonunda bulunan “Shot Sage Blue Marilyn”den elde edilen kazanç dünyanın dört bir yanındaki çocuklar için eğitim ve sağlık programları oluşturmak için kullanılacağı açıklandı.

Christie’s Müzayede Konutu ise satıştan sağlanacak kazancın İsviçre merkezli bir vakfa gideceğini doğruladı.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

WARHOL HAYATINI NASIL KAYBETTİ?

Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlanan Sanat eleştirmeni Arthur Danto’un kaleminden çıkan Andy Warhol biyografisinde, Warhol için “Sanat tarihinin ürettiği dehaya en yakın şey” ifadesi kullanılıyor.

Amerikan Pop Kültürün “İmparatoru” ve sanat tarihinin en tuhaf karakterlerinden biri olan istikametliliği ve sıradışı görüşleriyle dikkatleri her zaman üzerine sürükleyen Warhol’un hayatını bir o kadar deliydi.

59 yapında hayatını kaybeden Warhol, Marilyn tablosunda yaşadığı şoku dört sene sonra yine yaşamıştı.

1968 senesinde, “SCUM Manifesto” editörü Valerie Solanas, Warhol’un birkaç filminde rol almış, filmini çekmesi için ona bir senaryo vermişti. Warhol’un senaryoyu beğenmemesi ve filmi çekmemesi üzerine Solanas, silahını yanına alarak Fabrika'ya gitmiş ve Warhol’u vurmuştu.

Silahlı saldırı sonrası Warhol’un can verdiği duyuru edilmiş ama beş saatlik bir operasyonla kurtarılmıştı.

Warhol yazdığı kitapta kendisini derinden etkileyen bu saldırıyla alakalı, “Her zaman hayatı yaşamak yerine televizyon izlediğimden kuşku dinliyordum. Vurulduğum andan sonra televizyon izlediğimden emin oldum. Aslına bakarsanız sadece kanallar değişiyor, ama her şey televizyon” ifadelerine yer veriyordu.

Warhol, hayatının son döneminde safra kesesi ile kronik sorunlardan muzdaripti. 20 Şubat 1987'de New York Hastanesi'ne kaldırıldıktan sonra ani kalp durmasıyla sonucu 59 yaşında hayata veda etti.

“Meşhuriyet” çağında her şey süratle harcanıp yok olsa da  Warhol ismi ve yarattığı tesir hâlâ sanat etraflarına esin vermeyi sürdürüyor.