Yaşlanmayı yavaşlatmanın anahtarı ellerinde: Çimanelerin sırrı ne?

Yaşlanmayı yavaşlatmanın anahtarı ellerinde: Çimanelerin sırrı ne?

Amazonlarda yaşayan ve ‘dünyanın en sıhhatli kalbine sahip’ diye öğrenilen Tsimane kabilesi abonelerinin beyinleri de kalpleri kadar sıhhatli çıktı. Uzmanlar, “Çimaneler ihtiyarlamayı yavaşlatmanın…

Bolivya Amazon'undaki Maniqui Nehri kıyılarında yaşayan takribî 16.000 şahsiyet Tsimane Çimane kabilesi, Amerika Birleşik Devletleri’li bilim insanlarının 2017 senesinde yaptığı bir çalışma sonrası, dünyanın en sıhhatli kalbine sahip topluluk olarak adlandırılmıştı.

Çalışmayı yürüten New Mexico Üniversitesi uzmanları Tsimane'lerin öbür rastgele bir popülasyonda ölçülenden daha iyi kardiyovasküler sıhhate sahip olduğunu bildirmişti. Bilim insanları, on katılımcıdan neredeyse dokuzunun kalp hastalığı tehlikeyi göstermeyen pak damarlara sahip olduğunu bulmuştu.

Yeni bir araştırmayla bu kabilenin bir başka acayip özelliği daha keşfedildi. Çalışmalar sonrası, öbür Amazon kabilelerinin aksine çağdaş cemiyetten soyutlanmış vaziyette olan Tsimane'lerin, ihtiyarladıkça Amerikalı ve Avrupalı ​​yaşıtlarına göre daha az beyin atrofisi beyin hücrelerinin kaybı ve bu gidişata bağlı küçülmesi yaşadığı ortaya çıktı.

Araştırma, hareketsiz yaşam stillerinin, yağ ve şeker bakımından zengin perhizlerin sanayileşmiş ülkelerdeki insanları Alzheimer hastalığına karşı daha korunmasız hale getirebileceğini öne sürüyor. Buna karşılık, kabile aboneleri son derece hareketli, ananesel olarak kendi avladıkları besinlerle besleniyor ve yüksek lifli sebze, balık ve yağsız et harcıyor.

Yaşlanmayı yavaşlatmanın anahtarı ellerinde: Çimanelerin sırrı ne

ÇALIŞMAYA KABİLEDEN 700’DEN FAZLA ŞAHIS KATILDI

40 ila 94 yaş arası 700'den fazla kabile azasının katıldığı çalışmada bilim insanları, orta yaş ve yaşlılık arasındaki beyin hacimlerindeki farkın, Tsimane'lerde Batılı popülasyonlara göre yüzde 70 daha az olduğunu buldu. Bir başka deyişle Tsimane'lerin beyinleri, ihtiyarladıkça Batılılardan çok daha az beyin atrofisi yaşıyor.

Araştırmanın netice yazısını kaleme alan adlardan Andrei Irimia, “Tsimane kabilesi bize çağdaş yaşam stillerinin sıhhatimiz üzerindeki potansiyel hasarlı tesirleri mevzusunda fantastik bir doğal deney sağladı” diyor ve ilave ediyor: “Bu belirtiler beyin atrofisinin de kalp hastalığı tehlikesini düşüren yaşam stili etmenleri tarafından ehemmiyetli miktarda yavaşlatılabileceğini göstermektedir.”

Chapman Üniversitesi'nden Profesör Hillard Kaplan ise “Hareketsiz yaşam stilimiz, şeker ve yağ bakımından zengin perhizimiz, yaşla beraber beyin dokusu kaybını süratlendiriyor ve bizi Alzheimer gibi hastalıklara karşı daha korunmasız hale getiriyor olabilir'' yorumunu yapıyor. Takribî 20 yıldır bu Amazon kabilesini araştıran Kaplan, "Tsimane'ler, sıhhatli beyin ihtiyarlaması için ehemmiyetli bir misal olabilir” diyor.

Yapılan araştırmalar sonrası, kabilede 75 yaşın üzerindeki insanların neredeyse üçte ikisi tehlikesiz çıkarken ve yalnızca yüzde 8'inin orta ila yüksek tehlike seviyesi olduğu anlaşıldı. Kaplan, “Bu çalışma, Tsimane'lerin yalnızca kalp sıhhati açısından değil, beyin sıhhati açısından da öne çıktığını gösteriyor” biçiminde konuşuyor.

Yaşlanmayı yavaşlatmanın anahtarı ellerinde: Çimanelerin sırrı ne

AVLANAN SON KABİLELERDEN BİRİ

Yağmur ormanlarına yayılmış 80 ufak köyden oluşan kabile, dünyada sadece avcılık-toplayıcılık yoluyla hayatta kalan son gruplardan biri olarak öğreniliyor. Kabile aboneleri, ok, yay ve zehirli sarmaşıkları kullanarak balık tutuyor, karada ise palalarla avlanıyor.

Tsimane'lerin beslenmesinin yüzde 70'inden aşırısı pirinç, muz, manyok, mısır, kabuklu yemişler ve meyveler dahil olmak üzere yüksek lifli karbonhidrattan oluşuyor. Bunların dışında kabilede balık ve yağsız et de yaygın olarak harcanıyor.

Bazı araştırmalar, beslenme alışkanlıklarına bağlı olarak Tsimane bayanlarının anne sütünün, beyin gelişimi için çok ehemmiyetli olan omega-3 yağ asitleri bakımından Batılı bayanlar tarafından üretilen sütten daha yüksek olduğunu söylüyor. Vasati bir Tsimane ailesinin dokuz çocuğu oluyor ancak çocukların takribî yüzde 5'i doğumdan hemen sonra, yüzde 15’i ise beş yaşına gelmeden can veriyor.

Tsiname kabiles*ii âlemde bulunan tüm nebat ve hayvanların, taş, toprak ve varlıkların, göklerin hatta yağmur, dolu, yıldırım gibi doğa hadiselerinin dahi bir ruhu olduğunu korunan canlıcılık başka bir deyişle canlandırmacılık inancına özümsüyor. 

San Borja kasabası etrafında yaşayan az rakamda Tsimane cep telefonu kullanıyor. Ancak Maniqui Nehri'nin daha yukarıyasında yaşayan kabile aboneleri çok daha ananesel bir yaşam sürüyor.

Yaşlanmayı yavaşlatmanın anahtarı ellerinde: Çimanelerin sırrı ne

Peki ilkel denebilecek kadar doğal yaşayan bu kabile üzerinde yapılan araştırmalar ve çıkan acayip neticeleri hakkında uzmanlar neler söylüyor?

TSIMANE KABİLESİ BU ÜÇ ETMENE MARUZ KALMIYOR…

Nöroloji Uzmanı Dr. Mehmet Yavuz, çağdaş cemiyetlerin beyin ve beden sıhhatini tehdit eden başlıca üç etken olduğunu, bu etmenlerin hiçbirine, Tsimane kabilesi gibi doğal etraflarda yaşayan ve doğal yiyeceklerle beslenen bireylerin maruz kalmadığını söylüyor. 

Yavuz, bu negatif koşullardan birinin elektromanyetik lekelilik olduğundan bahsediyor, “Şu an atmosferimizde radyo ve TV dalgaları, cep telefonu frekansları, telsiz frekansları, yüksek gerilim hatları, baz istasyonları, wireless civarları ve elektronik aygıtlardan kaynaklanan ciddi bir dalga lekeliliği var. Elektromanyetik lekelilik özellikle beynimizi ciddi ebatta negatif etkiliyor. Bundan 30-40 yıl pek görülmeyen Alzheimer ve panik saldırı gibi hastalıkların günümüzde çığ gibi çoğalması bunun bir göstergesidir. AVM’ler gibi yoğun elektronik etraflarda alışveriş yapanların kısa bir müddet sonra kendilerini çok bitkin sezmeleri de bu nedenledir” diyor.

Dr. Mehmet Yavuz, “İkinci etken ise plastik kaplardır. Plastik kaplar bugün artık hayatımızın her alanına girmiş bulunuyor. Plastik kaplar içerisine sıcak yiyecekler koyulduğunda, bir ekip toksik maddeler ısının tesiriyle yiyeceğe geçiyor. Bu da beyin ve beden sıhhatini negatif etkiliyor” ifadelerini kullanıyor.

Üçüncü etkenin ise tarım ilaçları olduğunun ve bugün artık sofralarımıza gelen sebze meyvelerin bir hayli ilaçlama kademesinden geçtiğinin altını çizen Dr. Yavuz, “Üreticiler özellikle daha fazla ürün elde etmek için meyve ve sebzeleri daha çiçek açmış yarıyılda iken ilaçlamaya başlıyor ve ürünşöhret bir araya gelmesine kadar neredeyse en az üç kere ilaçlama evresinden geçiliyor. Neticede ürünlere nüfuz eden haşeratı yok etmek için kullanılan ilaçlar bir nevi zehir kalitesinde olduğundan meyve ya da sebzenin özüne de sirayet edebilmesi güçle olasılık dahilinde” diyor.

Tüm bunların Tsimane kabilesi ile irtibatını ise Yavuz şöyle kuruyor: “Dolayısıyla, doğal etraflarda yaşayan, doğal yiyeceklerle beslenenlerin daha sıhhatli bir hayat sürmelerinin arka tasarısında yenen doğal yiyeceklerin elbette rolü vardır. Ama ben daha çok onların çağdaş cemiyetlerin artık zorunluluğu olan, hayatımıza bir konfor ve rahatlık katmakla birlikte bir hayli hasarlarının da bulunduğu teknolojik ihtimallerden uzak olmalarına bağlıyorum…”

Yaşlanmayı yavaşlatmanın anahtarı ellerinde: Çimanelerin sırrı ne

BEYNELMİLEL REHABİLİTASYON KILAVUZLARINA UYGUN YAŞIYORLAR

İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Kardiyoloji Enstitüsü Prof. Dr. Ahmet Seneydi ise, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa ve ülkemizde kalp ve damar hastalıklarına bağlı vefatların yüzde 39-47 oranıyla birinci sırada yer aldığını söylüyor. Yıldız, Avrupa Kardiyoloji Derneği Kardiyovasküler Hastalıklardan Korunma Rehberi’nun 2017’de sıhhatli yaşama müteveccih tekliflerini şöyle sıralıyor:

Yaşam stili farklılığının en ehemmiyetli kısmını perhiz oluşturuyor. Bütün hububatlı ürünlerin, baklagillerin mercimek, fasulye, bakla, bezelye, nohut gibi, ham ve pişmiş sebzeler, taze meyveler, balıklar, kümes hayvanlarının harcanması ve doymamış yağların kullanılması öneriliyor.Karbonhidrattan zengin gıdalar arasından ise glisemik indeksi düşük ve lif içeriği yüksek olanları seçim edilmesi öneriliyor. Öbür ehemmiyetli bir nokta ise fiziksel etkinlik. Mevcut aktüel rehabilitasyon rehberleri haftada en az 2,5 saat orta yoğunlukta haftanın 5 günü en az 30 dakika veya haftada 75 dakika haftanın 5 günü 15 dakika ağır fiziksel etkinlik yapılmasını söylüyor.Yapılan çalışmalarda fiziksel aktiflik ve orta-ağır derecede egzersizlerin kilo vermeyi basitleştirdiği; obezite, hipertansiyon ve diyabet gibi hastalıkları önlendiğini gösteren yeterince bilgi var. Aynı zamanda hiçbir biçimde tütüne de maruz kalınmaması gerekiyor.

Prof. Dr. Ahmet Yıldız, 2017'de New Mexico Üniversitesi’nin yapmış olduğu çalışmada vurgulanan Tsimane kabilesine ait yaşam stili ve beslenme alışkanlıklarının, yukarıyadaki ismi geçen beynelmilel rehabilitasyon rehberlerindeki tekliflere çok benzediğini söylüyor.

Yıldız, “Bu çalışmada Tsimane kabilesindeki 40 yaş üstü fertlerdeki kalp ve damar hastalıkları açısından tehlike oranı düşük olan şahıs rakamının yüzde 90’larda olduğu, 75 yaşın üzerindeki bireylerin ise yalnızca yüzde 8’nin orta-yüksek tehlike seviyesine sahip olduğu tespit edilmiştir” diyor ve ilave ediyor:

“Oysaki, Avrupa’da kalp ve damar hastalıkları açısından düşük tehlikeli hasta rakamının yüzde 19,1’lerde olduğunu öğreniyoruz. Çalışmada aynı zamanda kan tazyiki bedellerinin düşük olması kabilenin son derece etkin, ananesel olarak kendi gıdalarını avlıyor ve gıda arıyor ve yüksek lifli sebze, balık ve yağsız et harcıyor olması ile ilişkili gözüküyor.”